Nghọta Ọha na eze - Ụzọ Ọdịda Anyanwụ

Nghọta Ọha na eze - Ụzọ Ọdịda Anyanwụ

Ndị mmadụ nwere ikike dị iche iche. O siri ike ịrụ ụka na nke a. Ọtụtụ ndịiche na nkà na ikike adịghị mfe ịhụ. Otú ọ dị, enweghi nkà n'ọhịa na-amụ site na mmekọrịta mmadụ na ibe ya na-ahụ anya ozugbo. Ọ bụrụ na amamihe na nkà mmadụ n'ihe gbasara mmekọrịta n'etiti ọha mmadụ ezughị oke, a na-ahụta ya dị ka onye na-adịghị mma, na-eju anya, onye na-adịghị emegharị ahụ.

Kedu ihe bụ cognition social? Nke a bụ ngalaba ihe ọmụma pụrụ iche nke na-amụ ụkpụrụ nke ndị mmadụ n'ozuzu ha na-eji ozi gbasara ọha na eze arụ ọrụ. Nke mbụ, ọ na-emekọ ihe ọmụma banyere ka ndị mmadụ si akọwapụta ma zoo data gbasara njikọ mmekọrịta mmadụ na ibe ya. Onye na-amaghị otú e si eme nke a ga-agbalị ịbanye na ụlọ ọrụ nke, site na ọnọdụ nke ahụ, na-egosi na ọ mechiri. N'ihi ya, ndị òtù ụlọ ọrụ ga-enwe ahụ iru ala, ma onye na-emebi iwu ndị a na-edeghị ede nwere ike ọ gaghị enwe mmetụta ozugbo.

Nke abuo, cognition na-elekọta mmadụ nwere mmasị na otú ndị mmadụ si ahazi ozi gbasara ọha mmadụ n'uche ha. Mmadụ na-amụtakarị ozi gbasara iwu na ihe ndị ọzọ, na ndabere nke ihe ọmụma nke ụkpụrụ izugbe nwere ike ime mkpebi na ọnọdụ mmekọrịta ọha na eze na-abụghị ọkọlọtọ. Ọ bụ kpọmkwem usoro ime mkpebi ndị a bụ isiokwu ọmụmụ. Nkọwa nke cognition nke ọha mmadụ na-adabere n'eziokwu na usoro nke na-arụ ọrụ na ozi dị otú ahụ adịghị mfe mgbe niile ịgbaso. Ya mere, a ghaghị ịnakwere ọtụtụ ihe n'ụdị echiche.

Nke atọ, mmekọrịta mmadụ na ibe ya na-emetụta usoro nke ịchọ mmadụ maka ozi mmekọrịta. Dịka ọmụmaatụ, otu onye ga-ajụ onye ikwu, nke abụọ ga-achọ ozi na Intanet, nke atọ ga-edejupụta kaadị dị n'ọbá akwụkwọ maka akwụkwọ gbasara ụkpụrụ omume. Ndịiche ndị a na-amasịkwa ndị ọkà mmụta sayensị na-etinye aka na ọzụzụ sayensị a na-atụle.

Nke anọ, ndị na-eme nchọpụta na-enwe nnọọ mmasị n’otú mmadụ si ejikwa ozi ọ na-enweta. E kwuwerị, ị nwere ike ịmata ọtụtụ ihe - ma ka na-emehie mgbe emehiechara, na-enweta ndị na-achọ ihe na-adọta ma na-adọta ọtụtụ nkatọ.

N'oge na-adịbeghị anya, etolitela njikọ siri ike n'etiti ọzụzụ a na neuropsychology. Ya bụ, a na-atụle ihe isi ike nke mmadụ na-ekwurịta okwu na ụdị nke ya n'ihe metụtara ọmụmụ nke njirimara nke ọrụ ụbụrụ nke isiokwu ahụ. Achọpụtara na nsogbu dị n'ihu lobes nke ụbụrụ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ na ọ na-apụta ihe isi ike na mgbanwe mmekọrịta mmadụ na ibe ya. Ọ na-aghọ enweghị ike ime mkpebi ziri ezi banyere njikọ dị n'etiti ndị mmadụ, na mmekọrịta n'onwe ha na-esi ike.

Ndị nwere ụfọdụ ọrịa uche enweghịkwa ike ma ọ bụ nwee ike ịrụ ọrụ na ozi gbasara ọha mmadụ. Ọhụụ ha banyere ụwa mgbe ụfọdụ na-agbanwe nke ukwuu nke na ọ na-esiri ndị nwere ahụ́ ike ike iso ha na-akpakọrịta.

Ihe kacha amasị ndị na-eme nchọpụta nke oge a bụ ajụjụ gbasara otú ọrịa uche si metụta usoro ọgụgụ isi na-etinye aka na ịmepụta echiche banyere ndụ n'ime ọha mmadụ. Ma ọ bụ usoro ndị a, n'ụzọ megidere nke ahụ, na-emetụta nkà ọjọọ na ihe ọmụma. Otu n'ime ihe ịrịba ama na-ebu amụma mgbanwe mmekọrịta ọha na eze na-adịghị mma bụ enweghị ike ịmata ihu. Ma a ghaghị ịkọwapụta na ihe ịrịba ama a bụ nchoputa naanị maka ndị okenye; na ụmụaka, enweghi ike ịmata ihu nwere ike jikọta ya na njedebe oge nke akụkụ ụbụrụ kwekọrọ. Ndị ọkà mmụta na-arụrịta ụka ka enweghị ike a nwere ike bụrụ ihe ebumpụta ụwa.

Ụmụaka nwere ọrịa Williams ma ọ bụ ndị na-egosi ihe mgbaàmà nke autism enweghị ike ịmata ihu ndị ha hụrụ n'anya, ebe ụmụaka nkịtị na-amụta ime nke a tupu ha eruo otu afọ.

Nghọta mmekọrịta mmadụ na ibe ya bụ ngalaba na-eto eto nke ihe ọmụma, nke mepere emepe na West. Ma eleghị anya, ọ bụ gị, onye na-agụ akwụkwọ, onye ga-eso na ndị mbụ na-amụba ụlọ nke sayensị a?

Ndị mmadụ nwere ikike dị iche iche. O siri ike ịrụ ụka na nke a. Ọtụtụ ndịiche na nkà na ikike adịghị mfe ịhụ. Otú ọ dị, enweghi nkà n'ọhịa na-amụ site na mmekọrịta mmadụ na ibe ya na-ahụ anya ozugbo. Ọ bụrụ na amamihe na nkà mmadụ n'ihe gbasara mmekọrịta n'etiti ọha mmadụ ezughị oke, a na-ahụta ya dị ka onye na-adịghị mma, na-eju anya, onye na-adịghị emegharị ahụ.

Kedu ihe bụ cognition social? Nke a bụ ngalaba ihe ọmụma pụrụ iche nke na-amụ ụkpụrụ nke ndị mmadụ n'ozuzu ha na-eji ozi gbasara ọha na eze arụ ọrụ. Nke mbụ, ọ na-emekọ ihe ọmụma banyere ka ndị mmadụ si akọwapụta ma zoo data gbasara njikọ mmekọrịta mmadụ na ibe ya. Onye na-amaghị otú e si eme nke a ga-agbalị ịbanye na ụlọ ọrụ nke, site na ọnọdụ nke ahụ, na-egosi na ọ mechiri. N'ihi ya, ndị òtù ụlọ ọrụ ga-enwe ahụ iru ala, ma onye na-emebi iwu ndị a na-edeghị ede nwere ike ọ gaghị enwe mmetụta ozugbo.

Nke abuo, cognition na-elekọta mmadụ nwere mmasị na otú ndị mmadụ si ahazi ozi gbasara ọha mmadụ n'uche ha. Mmadụ na-amụtakarị ozi gbasara iwu na ihe ndị ọzọ, na ndabere nke ihe ọmụma nke ụkpụrụ izugbe nwere ike ime mkpebi na ọnọdụ mmekọrịta ọha na eze na-abụghị ọkọlọtọ. Ọ bụ kpọmkwem usoro ime mkpebi ndị a bụ isiokwu ọmụmụ. Nkọwa nke cognition nke ọha mmadụ na-adabere n'eziokwu na usoro nke na-arụ ọrụ na ozi dị otú ahụ adịghị mfe mgbe niile ịgbaso. Ya mere, a ghaghị ịnakwere ọtụtụ ihe n'ụdị echiche.

Nke atọ, mmekọrịta mmadụ na ibe ya na-emetụta usoro nke ịchọ mmadụ maka ozi mmekọrịta. Dịka ọmụmaatụ, otu onye ga-ajụ onye ikwu, nke abụọ ga-achọ ozi na Intanet, nke atọ ga-edejupụta kaadị dị n'ọbá akwụkwọ maka akwụkwọ gbasara ụkpụrụ omume. Ndịiche ndị a na-amasịkwa ndị ọkà mmụta sayensị na-etinye aka na ọzụzụ sayensị a na-atụle.

Nke anọ, ndị na-eme nchọpụta na-enwe nnọọ mmasị n’otú mmadụ si ejikwa ozi ọ na-enweta. E kwuwerị, ị nwere ike ịmata ọtụtụ ihe - ma ka na-emehie mgbe emehiechara, na-enweta ndị na-achọ ihe na-adọta ma na-adọta ọtụtụ nkatọ.

N'oge na-adịbeghị anya, etolitela njikọ siri ike n'etiti ọzụzụ a na neuropsychology. Ya bụ, a na-atụle ihe isi ike nke mmadụ na-ekwurịta okwu na ụdị nke ya n'ihe metụtara ọmụmụ nke njirimara nke ọrụ ụbụrụ nke isiokwu ahụ. Achọpụtara na nsogbu dị n'ihu lobes nke ụbụrụ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ na ọ na-apụta ihe isi ike na mgbanwe mmekọrịta mmadụ na ibe ya. Ọ na-aghọ enweghị ike ime mkpebi ziri ezi banyere njikọ dị n'etiti ndị mmadụ, na mmekọrịta n'onwe ha na-esi ike.

Ndị nwere ụfọdụ ọrịa uche enweghịkwa ike ma ọ bụ nwee ike ịrụ ọrụ na ozi gbasara ọha mmadụ. Ọhụụ ha banyere ụwa mgbe ụfọdụ na-agbanwe nke ukwuu nke na ọ na-esiri ndị nwere ahụ́ ike ike iso ha na-akpakọrịta.

Ihe kacha amasị ndị na-eme nchọpụta nke oge a bụ ajụjụ gbasara otú ọrịa uche si metụta usoro ọgụgụ isi na-etinye aka na ịmepụta echiche banyere ndụ n'ime ọha mmadụ. Ma ọ bụ usoro ndị a, n'ụzọ megidere nke ahụ, na-emetụta nkà ọjọọ na ihe ọmụma. Otu n'ime ihe ịrịba ama na-ebu amụma mgbanwe mmekọrịta ọha na eze na-adịghị mma bụ enweghị ike ịmata ihu. Ma a ghaghị ịkọwapụta na ihe ịrịba ama a bụ nchoputa naanị maka ndị okenye; na ụmụaka, enweghi ike ịmata ihu nwere ike jikọta ya na njedebe oge nke akụkụ ụbụrụ kwekọrọ. Ndị ọkà mmụta na-arụrịta ụka ka enweghị ike a nwere ike bụrụ ihe ebumpụta ụwa.

Ụmụaka nwere ọrịa Williams ma ọ bụ ndị na-egosi ihe mgbaàmà nke autism enweghị ike ịmata ihu ndị ha hụrụ n'anya, ebe ụmụaka nkịtị na-amụta ime nke a tupu ha eruo otu afọ.

Nghọta mmekọrịta mmadụ na ibe ya bụ ngalaba na-eto eto nke ihe ọmụma, nke mepere emepe na West. Ma eleghị anya, ọ bụ gị, onye na-agụ akwụkwọ, onye ga-eso na ndị mbụ na-amụba ụlọ nke sayensị a?

  • atụmatụ nke omume nke ndị mmadụ n'otu n'otu, ndị otu na ọha mmadụ dum;

Mpaghara ihe ọmụma a na-adabere n'ụzọ doro anya, ya mere ọ na-eji isi mmalite ndị dị ka:

  • Socio-nkà ihe ọmụma. Ọ na-amụ iwu izugbe nke ọha mmadụ si dị ma na-etolite.

Ụdị cognition nke ọha mmadụ

  • Ajụjụ na nyocha. Usoro a yiri nnwale, mana ndị sonyere na-ekerịta echiche nke onwe ha.

Enwere ike ịkpọ ụkpụrụ ndị a nke cognition nke mmekọrịta ọha na eze dị ka nke kachasị mkpa:

  • nkwupụta, echiche na ikpe nke ndị mmadụ banyere dị iche iche phenomena, kpụrụ na usoro nke mmekọrịta mmekọrịta;
  • Proxemics na Chronemics. Ndị a bụ mpaghara na-amụ ihe gbasara oghere na oge nke nzikọrịta ozi.

N'ezie, e nwere akụkụ dị iche iche nke ọdịnihu. Mgbe ụfọdụ ọ na-agụnyekwa ụdị edemede dị ka utopia na dystopia. Mana enwerekwa ntụzịaka n'ime ya nke ezigbo nyocha sayensị kwadoro. Otu n'ime mpaghara ndị a bụ amụma mmekọrịta ọha na eze - ịdọ aka ná ntị sayensị nke na-agbalị ịkọ otú ọha mmadụ ga-esi etolite na otú mmekọrịta mmadụ na ibe ya ga-esi gbanwee n'ọdịnihu.

  • Amụma maka ọdịnihu dị nso. Ụdị amụma a na-ekpuchi afọ 30 ma na-enye oke ziri ezi. Ọ na-enye gị ohere ịlele otú ọnụ ọgụgụ ndị bi na mbara ala ma ọ bụ mba nke ọ bụla ga-esi gbanwee, otú ndị mmadụ ga-esi na-emekọrịta ihe, otú ọkwa agụmakwụkwọ ga-esi gbanwee, ma a ga-enwe nri zuru oke, ọgwụ na ngwaahịa ndị ọzọ.
  • Ihe niile dị n'etiti ọha na eze na usoro niile dị na ya na-ejikọta ọnụ, na njikọ a bụ ihe kachasị mmasị maka mmekọrịta mmadụ na ibe ya.

Kedu ihe bụ cognition social?

  • Ọ dị mkpa ịmụ ma onye ọ bụla na ọha mmadụ n'ozuzu ya. A na-atụle ma ndị izugbe na ndị ọzọ ọnụ, enweghị ike ikewa ha.

Ndị mmadụ na-achọkarị ịma ihe ọdịnihu ga-adịrị ha. Ma ọ bụrụ na mbụ ejiri ihe ịrịba ama dị iche iche na omume ihe omimi mee ihe, mgbe ahụ na narị afọ nke 20, ọdịnihu ga-abụ isi iyi nke amụma. Nke a bụ nchịkọta sayensị na pseudo-sayensị sayensị nke na-agbalị ịkọ amụma ka ụwa ga-esi etolite, dabere na data dịnụ.

echiche ọha mmadụ

Echiche ọha na eze ma ọ bụ nghọta ọha mmadụ bụ usoro nghọta nke na-enye nghọta nke ndị ọzọ, ọchịchọ ha, ihe mgbaru ọsọ na ebumnobi ha. Anyị na-enweta nrịbama na-abụghị nke ọnụ na ndị ọzọ na-ama ụma na n'amaghị ama na-ezitere anyị, "gụọ" ọdịdị ihu na mmegharị ahụ, ma soro ntinye nke okwu.

  • Ahụmahụ akụkọ ihe mere eme (ihe ọmụma nke a pụrụ isi na akụkọ ihe mere eme nke ihe a kpọrọ mmadụ nweta site n'ịtụle ọkwa dị iche iche nke ịdị adị nke ọha mmadụ);
  • Ndi mmadu. Ọ na-amụ akụkụ nke ihe gbasara mmekọrịta mmadụ na ibe ya, nghọta ha n'otu n'otu.
  • Nhazi. Enwere ọtụtụ ihe ịrịba ama na-enye gị ohere ikewa ndị mmadụ n'ìgwè. Dịka ọmụmaatụ, dị ka ụdị ọnọdụ ahụ si dị, a na-ekewa mmadụ niile na choleric, sanguine, phlegmatic na melancholic. Na ndị nnọchianya nke nke ọ bụla n'ime ụdị ndị a na-akpa àgwà n'ụzọ dị iche iche kpamkpam na mmekọrịta mmadụ na ibe ya.
  • isiokwu nke onye nyocha. Ebe ọ bụ na onye na-eme nchọpụta n'onwe ya bụ akụkụ nke ọha mmadụ, nkwubi okwu ya nwere ike ịbụ nke na-ezighị ezi. Ihe kpatara ya nwere ike ịbụ ma peculiarities nke nghọta na nyocha onwe onye nke onye nyocha (dịka ọmụmaatụ, ugbu a, onye nchọpụta ọ bụla ga-ezere usoro nke a pụrụ iwere na ndọrọ ndọrọ ọchịchị ezighi ezi ma ọ bụ na-emebi ikike mmadụ).
  • Nchịkọta. Nnyocha na nlezianya nyochaa data akwụkwọ na-enyekwa ozi dị mkpa.
  • Ihe isi ike n'itinye usoro sayensị. N'akụkụ a, ọtụtụ ụzọ nke ihe ọmụma sayensị adịghị adaba ma ọ bụ nwee ike iji ya mee ihe dị oke (dịka ọmụmaatụ, usoro dịka nlele ma ọ bụ nnwale nwere ike iji naanị na nkwenye nke ndị sonyere na ọmụmụ ihe ahụ).

Nghọta ọha mmadụ bụ nnukwu ihe ọmụma nke na-amụ iwu nke ịdị adị na mmepe nke ọha mmadụ. Ọ bụ ezie na ịdọ aka ná ntị a nwere ike ọ gaghị enwe ntọala sayensị siri ike, ọ bụ ọrụ dị oke mkpa nke nwere ike imeziwanye ndụ ndụ na mmekọrịta dị n'etiti ndị mmadụ n'ọdịnihu.

  • Socio-economic. Ọ na-amụ ihe ndị na-emetụta mmepe nke akụkụ dị iche iche nke mmekọrịta mmadụ na ibe ya metụtara mmepụta, nkesa na oriri nke ngwaahịa dị iche iche.

amụma mmadụ

  • ọmụmụ banyere ebe onye n'otu n'otu.

Isi mmalite nke mmekọrịta mmadụ na ibe ya

Ihe ndị bụ isi nke cognition social:

  • ihe onwunwe na nke ime mmụọ ndị mmadụ kere.
  • Amụma maka ọdịnihu a na-ahụ anya. Echiche a na-ekpuchi oge nke ọdịnihu n'etiti afọ 30 na 80 site ugbu a. Ọ naghị enye nkọwa ziri ezi, mana ọ na-enye ohere ịkọ ọnọdụ n'ozuzu na mmepe nke ọha mmadụ na mmekọrịta ọha na eze.
  • Ihe na isiokwu na-ejikọta ma ọ bụ dakọtara. Onye nyocha n'onwe ya bụ akụkụ nke ọha mmadụ, ọtụtụ n'ime ihe ndị ọ chọpụtara metụtara ndụ mmekọrịta ya.
  • Na-eme hypotheses. Na ndabere nke nyocha, a na-emepụta echiche ndị na-eme ka o kwe omume ịkọ mmepe mmekọrịta mmadụ na ibe ya. N'ikpeazụ, a na-anwale echiche ndị a ma kwenye ma ọ bụ gbaghaa.
  • Ntinye aka. Ọ bụrụ na ụfọdụ usoro ihe omume na-emeghachi, anyị nwere ike ikwubi na e nwere ụkpụrụ.
  • ọmụmụ nke usoro ndị na-achịkwa mmekọrịta ọha na eze n'ọtụtụ dị iche iche (site na mmekọrịta mmadụ na ibe ya na mmekọrịta n'etiti ndị mmadụ dum);
  • Nlereanya. Nke a bụ iwu ihe nlereanya nke ọha mmadụ nwere ọnụ ọgụgụ dị ukwuu nke nkọwa na ọmụmụ ihe ya.

Ụzọ nke cognition nke ọha mmadụ

  • Ọkachamara. Nke a bụ ọmụmụ nke ọtụtụ echiche ndị ọkachamara na ịmepụta nkwubi okwu dabere na ha.
  • Ọmụmụ àgwà mmekọrịta mmadụ na ibe ya. Anyị na-amụ predisposition nke ndị mmadụ n'otu n'otu, otu na ọha mmadụ n'ozuzu iji mee ụfọdụ omume, ime otu nhọrọ.
  • Paralinguistics. Nke a bụ ọmụmụ ihe nrịbama na-abụghị nke ọnụ na-ebufe site na ntinye na akụkụ ndị ọzọ nke olu.
  • Ntụle ọkachamara. Ndị nchọpụta na-achọpụta otú ndị mmadụ n'otu n'otu ma ọ bụ ìgwè mmadụ si akpa àgwà n'ọnọdụ dị iche iche.

Mmekọrịta mmekọrịta mmadụ na ibe ya bụ akụkụ kachasị mkpa nke ndụ onye ọ bụla, ebe ọ bụ na anyị niile bụ ndị otu na enweghị ike ịdị adị na-enweghị ya. Enwere ngalaba ihe ọmụma zuru oke na-etinye aka na ọmụmụ nke usoro mmekọrịta ọha na eze dị iche iche - cognition social. Na taa, anyị ga-ekwu n'ụzọ zuru ezu banyere ihe ọ bụ na ihe atụmatụ o nwere.

  • Extrapolation. Nke a bụ ọmụmụ banyere otú usoro ụfọdụ si etolite, na mgbasa ozi nke ihe ọmụma a maka ọdịnihu.
  • eziokwu na-elekọta mmadụ (nleba anya na ọnọdụ ọha mmadụ dị ugbu a).
  • nleba anya. Enwere ike nyochaa ụfọdụ ihe (dịka ọmụmaatụ, onye ọrịa nke psychotherapist) ruo ogologo oge, na-enye gị ohere ịmụ ihe n'ime ụwa ya.

Nghọta mmekọrịta ọha na eze bụ usoro nke ịmara ibe ha site n'aka ndị mmadụ na nhazi nke nkwurịta okwu na ụzọ ndị ọzọ nke mmekọrịta. Tụkwasị na nke ahụ, mmekọrịta mmadụ na ibe ya bụ ihe ọmụma nke na-amụ atụmatụ nke mmekọrịta mmadụ na ụdị ọnọdụ ọ bụla. Anyị ga-elekwasị anya na nke abụọ pụtara.

Enwere ụzọ atọ bụ isi ejiri na amụma ọha:

  • Kinesics. Ịmụ ọdịdị ihu, mmegharị ahụ na akara ndị ọzọ na-ebufe site na mmegharị nke ahụ na ihu.

Ọzụzụ sayensị ọ bụla ma ọ bụ nso sayensị dị iji mejuputa ụfọdụ ọrụ. Ọrụ ndị dị mkpa nke nghọta mmekọrịta ọha na eze gụnyere ngwọta nke nsogbu ndị dị ka:

Ọrụ nke mmadụ cognition

N'igosipụta ndị a niile, n'okpuru mmetụta nke njirimara kpatara, anyị na-etinye ihe ụfọdụ pụtara na-emetụta echiche anyị banyere onye a. Maka nghọta ọha mmadụ, akụkụ na-abụghị nke nkwurịta okwu nke nkwurịta okwu na-arụ ọrụ ọbụna karịa nke ọnụ. N'akụkụ a, e nwere ebe dị iche iche na nkà mmụta uche nke na-amụ mmetụta nke akụkụ dị iche iche nke nkwurịta okwu na nghọta ọha mmadụ. Ndị a bụ mpaghara dịka:

  • Njehie ndị dị mkpa. Na nyocha ọha mmadụ, ọ gaghị ekwe omume iji hụ na oke ziri ezi. Dịka ọmụmaatụ, mgbe ọ na-eme nyocha, onye nyocha ahụ anaghị aghọta mgbe niile ka ndị zara ajụjụ na-aza n'eziokwu.
  • Nnwale. A na-eme nyocha dị iche iche nke uche, mmekọrịta mmadụ na ibe ya na nyocha ahụike, ọmụmụ gbasara mmekọrịta mmadụ na ibe, mgbe ị na-achọ ọrụ na n'ọnọdụ ndị ọzọ.

Akụkụ nke cognition nke ọha mmadụ

  • Ụzọ mgbakọ na mwepụ. Ndị a bụ ọmụmụ ihe dị iche iche nke na-enye data ndekọ ọnụ ọgụgụ dị mkpa (ihe ọmụmụ nke àgwà gbasara ụfọdụ okwu, ọmụmụ nke ọkwa ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị, wdg).

Dabere na isiokwu nke ọmụmụ, e nwere ụdị atọ nke cognition nke ọha mmadụ:

  • Nhazi nke abstractions sayensị. Ọ bụ ụzọ ndị ọkà mmụta sayensị na-egosi omume mmadụ.
  • omume mmekọrịta (usoro nke mmepe okike na mgbanwe nke ọha mmadụ);

Usoro usoro iwu:

  • Amụma maka ọdịnihu enweghị oke. Ụdị a gụnyere ịkọ amụma ihe ndị ga-eme afọ 80 ma ọ bụ karịa ka oge dị ugbu a gasịrị. Naanị echiche na echiche ga-ekwe omume ebe a, ya mere amụma ndị dị otú ahụ bụ ọtụtụ ndị edemede sayensị.
  • ọmụmụ nke ụwa dị n'ime nke onye ahụ na otú o si emekọrịta ihe na ọha mmadụ;

Enwere ike kewaa ụzọ niile nke mmekọrịta mmadụ na ibe ya n'ime nnukwu ìgwè abụọ: ihe omimi na usoro iwu. Ka anyị lebakwuo anya na edemede abụọ a.

Enwere ụdị amụma mmadụ atọ:

  • Extralinguistics. Ọ na-amụ ihe mgbaàmà ndị dị ka ụkwara, ntachi obi, chuckles na nkọwa ndị ọzọ na-agbakwunye na okwu.

Ụzọ ndị pụtara ìhè:

  • Society na-aga n'ihu mgbe niile, mmepe ya anaghị akwụsị, nke a ga-eburu n'uche na usoro ọmụmụ.
  • Sociometry. Nke a bụ ụzọ isi mụọ ma tụọ mmekọrịta mmadụ na ibe ya, nke onye America na-ahụ maka mmekọrịta mmadụ na ibe ya bụ Jacob Moreno mepụtara (a na-eme ọmụmụ banyere mmekọrịta na obere ìgwè).

Ụdị ihe ọmụma ọ bụla nwere atụmatụ ndị nwere ike imetụta izi ezi, ntụkwasị obi, ịnweta na njirimara ndị ọzọ nke ihe ọmụma enwetara. N'ihe gbasara nghọta mmadụ, enwere ike ịkpọpụta ihe ndị a:

2. 2. The epistemological (site na Greek gnosis - ihe ọmụma) akụkụ nke mmekọrịta mmadụ na ibe ya jikọtara ya na njirimara nke cognition n'onwe ya, nke bụ isi na ajụjụ ma ọ nwere ike ịmepụta iwu na edemede ya na ma ọ nwere ha na. niile. N'ikwu ya n'ụzọ ọzọ, anyị na-ekwu maka ma ọgụgụ isi ọha mmadụ nwere ike ikwu eziokwu ma nwee ọkwa sayensị? Azịza nke ajụjụ a na-adabere n'ụzọ dị ukwuu na ọnọdụ nke ndị ọkà mmụta sayensị na ontological nsogbu nke ọha mmadụ cognition, ya bụ, na ma ebumnobi ịdị adị nke ọha mmadụ na ọnụnọ nke ebumnobi iwu n'ime ya ghọtara. Dị ka ọ dị na cognition n'ozuzu, na-elekọta mmadụ cognition, ontology na-ekpebi n'ụzọ dị ukwuu epistemology.

1. The ontological (site na Greek on (ontos) - ẹdude) akụkụ nke mmekọrịta mmadụ na ibe ya metụtara nkọwa nke ịdị adị nke ọha mmadụ, iwu na ọnọdụ nke ọrụ ya na mmepe ya. N'otu oge ahụ, ọ na-emetụtakwa isiokwu dị otú ahụ nke ndụ mmadụ dị ka mmadụ, ruo n'ókè nke na ọ gụnyere na usoro mmekọrịta mmadụ na ibe ya. N'akụkụ a na-atụle, mgbagwoju anya dị n'elu nke ndụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya, yana dynamism ya, na-ejikọta ya na ihe omume nke mmekọrịta mmadụ na ibe ya, bụ ihe ndabere ebumnobi maka echiche dịgasị iche iche nke echiche nke ịdị adị nke ndị mmadụ.

Nkọwapụta nke mmekọrịta mmadụ na ibe ya bụ isi n'eziokwu na ihe ebe a bụ ọrụ nke isiokwu nke cognition n'onwe ha. Ya bụ, ndị mmadụ n'onwe ha bụ ihe ọmụma ma ndị na-eme ihe nkiri n'ezie. Na mgbakwunye, ihe nke cognition bụkwa mmekọrịta dị n'etiti ihe na isiokwu nke cognition. N'ikwu ya n'ụzọ ọzọ, n'ụzọ dị iche na sayensị nke okike, nkà na ụzụ na sayensị ndị ọzọ, n'ihe gbasara mmekọrịta mmadụ na ibe ya, isiokwu ya dịkwa na mbụ.

N'otu oge ahụ, nke a kpọmkwem na-ekpebi ọdịdị na njirimara nke akụkụ dị iche iche nke mmekọrịta mmadụ na ibe ya: ontological, epistemological, and value (axiological).

3. 3. Na mgbakwunye na akụkụ ontological na epistemological nke ọha mmadụ cognition, e nwekwara akụkụ axiological nke ọha mmadụ cognition (site na Greek axios - bara uru), nke na-arụ ọrụ dị mkpa n'ịghọta ya kpọmkwem, ebe ọ bụla cognition, na karịsịa. mmekọrịta mmadụ na ibe ya, jikọtara ya na ụkpụrụ uru ụfọdụ, mmasị na mmasị nke isiokwu dị iche iche na-amata. Ụzọ uru bara uru na-egosipụta onwe ya site na mmalite nke cognition - site na nhọrọ nke ihe ọmụmụ. A na-eme nhọrọ a site na otu isiokwu na ndụ ya na ahụmahụ ọgụgụ isi, ihe mgbaru ọsọ na ebumnobi onye ọ bụla. Ke adianade do, uru prerequisites na ndị na-ebute ụzọ n'ụzọ dị ukwuu na-ekpebi ọ bụghị nanị na nhọrọ nke ihe nke cognition, kamakwa ya ụdị na ụzọ, nakwa dị ka nkọwa nke ịkọwa pụta nke mmadụ cognition.

Ọzọkwa, ọha mmadụ na mmadụ, n'otu aka, na-eme ihe dị ka akụkụ nke okike. N'aka nke ọzọ, ndị a bụ ihe e kere eke nke ma ọha mmadụ onwe ya na mmadụ n'onwe ya, objectified pụta nke ha na-eme. Ndị agha abụọ na ndị mmadụ na-arụ ọrụ n'ime ọha mmadụ, ma ihe onwunwe na nke dị mma, ihe ebumnobi na ihe gbasara onwe; n'ime ya, ma mmetụta, agụụ mmekọahụ na ihe kpatara ya; ma ihe ọmụma na amaghị ihe ọ bụla, ezi uche na nke enweghị uche nke ndụ mmadụ. N'ime ọha mmadụ n'onwe ya, usoro ya na ihe ndị dị iche iche na-achọ imeju mkpa, ọdịmma, na ebumnuche nke onwe ha.

Tinyere akụkụ dị mma nke mmepụta ihe mmepụta ihe na ime obodo nke ụwa - mmepe nke sayensị na agụmakwụkwọ, mmalite nke teknụzụ ọhụrụ, mmepe nke ụzọ nzikọrịta ozi, mgbasawanye nke ụzọ ndụ ọgbara ọhụrụ, wdg, mmejuputa iwu nke ndị na-emepụta ihe. oru ngo nke oge a na-eweta ndu colonialism, nnukwu ụdị nke esemokwu mmekọrịta ọha na eze na ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ịda ogbenye, yana ọchịchị aka ike na ọchịchị aka ike nke narị afọ nke iri abụọ. Maka enweghị mgbagwoju anya ha niile, nsonaazụ nke mmejuputa oru ngo nke oge a n'ogo zuru ụwa ọnụ bụ 1) ijikọ ụwa ọnụ na-enweghị atụ nke ndị agha na-emepụta ihe; 2) nputa nke ozi zuru ụwa ọnụ na usoro omenala na ọtụtụ usoro ntụrụndụ dabere na teknụzụ eletrọnịkị; 3) mgbanwe a na-enwetụbeghị ụdị ya na usoro ethno-demographic nke ụlọ ọrụ mmepụta ihe-obodo ukwu dị elu n'ihi oke njem;

3) Categories - echiche ndị na-akọwa njikọ kachasị izugbe na nke bara uru nke ụwa n'ezie. Na usoro, ndị a gụnyere isi okwu ejiri na nkọwa na nkọwa nke ihe na isiokwu nyocha. Nhazi nke echiche sayensị bụ usoro mgbagwoju anya jikọtara ya na iji ọtụtụ usoro ezi uche dị na ya na usoro (abstraction, idealization, inductive generalization, mind design, hypotheses, wdg). Ụdị nke ọ bụla mepere emepe n'echiche (ya bụ, n'ịdị n'otu nke usoro ọmụmụ) na-akọwa akụkụ ụfọdụ nke ụwa mmekọrịta. Agbanyeghị, na sayensị mmekọrịta ọha na eze, ndị ọkà mmụta sayensị na-ejigide nnwere onwe imepụta na ịkọwa echiche, Ọzọkwa, ọdịnaya.echiche sara mbara zuru oke. Ya mere, nguzobe nke echiche sayensị bụ n'ụzọ dị ukwuu a okike usoro nke ezi uche-ezi uche, hypothetical na kensinammuo omume jikọtara.

4. Nchọpụta nke ụkpụrụ na nkọwa nke echiche na-elekọta mmadụ na sayensị adịghị n'okpuru iwu doro anya, dị ka e kere eke sayensị, na ọ bụ kama ọnọdụ karịa enweghị mgbagha.

Iji kọwaa ụdị nkà ihe ọmụma nke ọgbara ọhụrụ, nke na-ejikọta ụzọ dị iche iche na omenala postmodern, a nakweere okwu ahụ bụ "postmodernism". Nkà ihe ọmụma nke postmodernism na uru ya na nke ọha mmadụ nwere mmetụta na-emegiderịta onwe ya na mmepe ọgbara ọhụrụ nke sayensị mmekọrịta ọha na eze: n'otu aka ahụ, ọ na-egosi ụzọ ọhụrụ kpọmkwem nke cognition na isiokwu sayensị ọhụrụ, n'aka nke ọzọ, ọ nwere ọchịchọ na-ebibi ihe, gụnyere na ọchịchọ imesi ike na-akwụsị / pụrụ iche ọdịdị (ma ọ bụ, n'asụsụ nke postmodernists, "graininess") nke ụwa, omenala, mmekọrịta mmadụ na ibe na mmadụ. Ebee ka mmetụta a na-emegiderịta onwe ya nke nkà ihe ọmụma postmodern na cognition nke ọha mmadụ si abịa?

Usoro usoro-ọrụ dị otú ahụ laghachiri na ozizi ọdịnala nke cognition, nke, dị ka M. Mamardashvili si kwuo, bụ "ndị omebe iwu", ebe ọ na-atụle cognition site n'echiche nke kwesịrị ekwesị, ọ bụghịkwa usoro n'ezie. Ọrụ dị mkpa n'ịdị adị nke usoro a-ọrụ a rụrụ site na-arụ ọrụ rationalism, bụ nke e ji mara nke ụlọ ọrụ mmepụta ihe na-achọ atụmatụ nkọwa doro anya. Mgbalị imejuputa atumatu a na-atụgharịkarị ghọọ dogmatization nke atụmatụ nkọwa na, n'ozuzu ya, enweghị ihe ịga nke ọma. Nhazi usoro dị ka ngwá ọrụ usoro iwu (usoro nke usoro) nke sayensị anọgidewo na ya na ndụ sayensị kwa ụbọchị. N'agbanyeghị eziokwu na norms na iwu bụ akụkụ nke ngwa nke maara akara na ụkpụrụ omume maka e guzobere na mmepe nke nkà mmụta sayensị, na-eme nnyocha na-emekarị na-ekpebi ha onwe ya - nke a bụ eziokwu karịsịa maka ndị ọkà mmụta sayensị.

1) Ụzọ. Otu a na-egosi, nke mbụ, usoro sayensị n'ezie dị ka usoro nke usoro na ụkpụrụ nhazi nke na-eduzi ihe ọmụma sayensị ma hụ na nnata nke sayensị sayensị[7]. Nke abuo, ụzọ pụrụ iche nke nyocha sayensị nke dị na ọkwa dị iche iche nke usoro (usoro ezi uche zuru oke, usoro mmụta sayensị na usoro mmụta sayensị)[8].

Postmodernists gbara aka n'akụkụ ontological na epistemological dị ka ihe na-adịghị mkpa, ya na ha ochie, nkà ihe ọmụma sayensị nke oge a, lekwasịrị anya n'ịzụlite ihe ọmụma na ndabere nke hụrụ n'anya eziokwu na malite na nkà ihe ọmụma nke European Enlightenment. Postmodernists na-eguzo na ọnọdụ nke agnosticism, na-ekwere na ihe bụ isi nke ọmụmụ phenomena na usoro, mmadụ na ọha mmadụ dị ka ndị dị otú ahụ na-amaghị; na n'ọnọdụ nke relativism, na-arụ ụka na ọ dịghị eluigwe na ala ntọala na ụkpụrụ na-elekọta mmadụ ụwa, na oké ikwubiga okwu ókè mkpa nke obodo na mmepe nke ọha mmadụ. N'ihe gbasara ọdịnaya, njụta ​​nke nkà ihe ọmụma dị otú ahụ abụghị ihe ọzọ karịa ụdị mweghachi nke oge a nke positivist jụrụ nke theorizing dị ka metaphysics (abstraction)[17], nke, ka o sina dị,

1. Usoro nkọwa nke sayensị ọha mmadụ.

Imezu nsogbu nke "East-West" na mmekọrịta mmadụ na ibe, omenala na ndọrọ ndọrọ ọchịchị n'ọtụtụ ụwa nwekwara mmetụta doro anya na sayensị mmekọrịta ọha na eze. A na-egosipụta ọdịiche dị n'etiti ọha na eze na ndị mmadụ na mbara igwe na nke oge n'ezie n'ezie ụdị dị iche iche nke ndụ mmadụ. N'okwu kachasị n'ozuzu, ụdị dị iche iche a na-aga n'ihu na ahịrị ọnọdụ "East - West", nke malitere na akụkọ ihe mere eme site na oge Gris oge ochie (ọkara nke abụọ nke narị afọ nke mbụ BC)[24]. Dichotomy a na mpaghara akụ na ụba jikọtara ya na enweghị (East) ma ọ bụ ọnụnọ (West) nke ahịa, ihe onwunwe nkeonwe na ọrụ akụ na ụba n'efu nke onye ọ bụla; n'ihe gbasara ọha na eze na omenala - na oke, n'otu n'otu, nke mkpokọta ma ọ bụ ụdị ndụ mmadụ, na ngalaba ndọrọ ndọrọ ọchịchị .- na nke na-achị ma ọ bụ kpachapụ anya site na usoro iwu nke ọrụ nke steeti na ndụ mmadụ, otu, ọha mmadụ. Na mbụ, mmepeanya nke Asia na Africa bụ nke East, na Gris oge ochie na Rome oge ochie n'ebe ọdịda anyanwụ. N'ime usoro nhazi na mmepe nke ọha ahịa / ọgbara ọhụrụ na Europe na America, akụ na ụba, mmekọrịta ọha na eze, ndọrọ ndọrọ ọchịchị, iwu, sayensị na omenala na mmezu na-agbasa n'oge oge colonialism na mba ndị dị n'Ebe Ọwụwa Anyanwụ na, n'ụzọ sara mbara karị. na mba ndị na-abụghị Western mpaghara (Latin America). Ọbịbịa nke ọdịda anyanwụ na obodo ndị dị n'Ebe Ọwụwa Anyanwụ ọdịnala welitere nsogbu nke imeziwanye ha[25], bụ nke nwetagoro ihe kachasị mkpa maka ọdịnihu nke ụwa dum n'oge oge ọchịchị nke mmepe nke mba ndị na-abụghị ndị ọdịda anyanwụ.

Ihe ọmụma sayensị enweghị ikewapụ na mmepe nke usoro, ebe ọ bụ na nchọpụta sayensị ọ bụla, mmezu, tiori nwere ọ bụghị naanị otu isiokwu, kamakwa ọdịnaya usoro. A na-ejikọta nsonaazụ sayensị dị ịrịba ama na ntughari dị oke egwu nke ụzọ usoro na ụkpụrụ dị na mbụ maka ịkọwa isiokwu a na-amụ, ogige na echiche. Mwepụta nke echiche sayensị ọhụrụ na nkwubi okwu na-arụpụta ọ bụghị nanị na ọganihu nke ihe ọmụma ọhụrụ, kamakwa na mmalite nke ngwaọrụ ọhụrụ - ụzọ, ụzọ, ụdị na ụzọ nyocha, nkọwa na nghọta. Ya mere, nchọpụta ọ bụla ma ọ bụ mmezu nke sayensị nwere nkọwa usoro ma ghọọ isiokwu nke nyocha usoro - ọmụmụ nke ọdịnaya nke ọrụ ndị ọkà mmụta sayensị. Ya mere, usoro na-arụ ọrụ dị ka ụdị nke onwe nke sayensị, ka ọ na-enyocha ọrụ,

A na-egosipụta akụkụ ontological na nkọwa (nkọwa) nke ịdị adị nke ọha mmadụ na nke mmadụ, ọdịnaya ya, usoro ya, nha, usoro na ihe ọ pụtara. Mmekọrịta nke onwe na nke ọha mmadụ na akụkụ ya dị ike bụ ihe ndabere maka ịmepụta echiche dị iche iche na nkọwa nke ịdị adị nke ọha mmadụ, mmekọrịta mmadụ na ibe, omenala na nke mmadụ.

Mmepe nke sayensị mmekọrịta ọha na eze nke oge a enweghị ikewapụ na mmepe nke ọha mmadụ na narị afọ atọ ma ọ bụ anọ gara aga. Anyị nwere ike ikwu banyere ọgbara ọhụrụ site n'iji okwu dị iche iche kọwaa ya - dị ka ijikọ ụwa ọnụ, ọha mmadụ ozi, ọha ụlọ ọrụ post-industrial, post-modernization, wdg "Bourgeois Society", ndị ọzọ na-amụ ihe gbasara mmekọrịta ọha na eze na ime mmụọ nke mmepe nke oge a. ọha mmadụ na-ahọrọ okwu a "modernization". Ụdị na ụzọ ndị a na-akwado ibe ha, na-eme ka o kwe omume ịkọwa akụkụ niile nke obodo ndị na-emepe emepe na-emepe emepe.

Mmepe nke ihe ọmụma sayensị n'ozuzu n'ozuzu na-aga na ụzọ abụọ - site na empiricism na tiori na site na tiori na empiricism. Nke a pụtara na mmegharị nke echiche nyocha, gụnyere na sayensị mmekọrịta ọha na eze, nwere ike ikpughe ma ọ bụ inductively - site na nnukwu ihe gbasara mmekọrịta mmadụ na ibe ya na nkwubi okwu n'ozuzu ya, ma ọ bụ n'ụzọ zuru oke - site na nkwupụta izugbe na nkọwa nke phenomena, phenomena. na usoro nke ihe eziokwu. Ọdịiche a bụ nke aka ike, mana enwere ike ịhụ mmegharị a na sayensị mmekọrịta ọha na eze ọ bụla. Yabụ, site na empiricism na-abịa ihe ọmụma na sociology etinyere, na nyocha akụkọ ihe mere eme na sayensị ndị ọzọ. Nke a na-egosipụta nke ọma na nkọwa nke usoro nke sayensị pụrụ iche. Ihe e ji mara sayensị nkà ihe ọmụma bụ ụzọ a na-ewepụ ihe - site na echiche echiche ruo nkọwa na nghọta nke eziokwu. Otú ahụ ka ọ dịkwa nkà ihe ọmụma ọha mmadụ, nkà ihe ọmụma nke akụkọ ihe mere eme, nkà ihe ọmụma nke omenala.

Nghọta nke eziokwu mmekọrịta mmadụ na ibe ya bụ ihe mgbaru ọsọ dị mkpa nke mmekọrịta mmadụ na ibe ya, nke, dị ka e kwuru n'elu, dị iche iche site na ọtụtụ sayensị ọha mmadụ nke nwere usoro nke ha. Ka o sina dị, ọ ga-ekwe omume ikwu banyere usoro nke cognition nke ọha mmadụ dị ka ndị dị otú ahụ, nyere na nkà mmụta sayensị onwe onye pụtara n'ihi na nkà ihe ọmụma nke ọha mmadụ, na-akọwa ụwa mmekọrịta n'asụsụ nke ya ma na-emepe emepe, meghere akụkụ dị iche iche nke ihe ọmụma nke chọrọ ezi uche. nghọta sayensị. Ya mere, anyị na-akọwa usoro nke cognition nke ọha mmadụ dị ka ozizi nke cognition nke ọha mmadụ na eziokwu nke mmadụ , ọha mmadụ na mmepe akụkọ ihe mere eme na ọnọdụ dị ugbu a, cognition nke akụkụ ya na akụkụ ya. Dị ka isiokwu yaọ ga-ekwe omume ịkọwapụta usoro na nsonaazụ nke ọrụ nyocha na sayensị mmekọrịta ọha na eze.

Normative methodology e gbakwasara, ya mere, ịmanye ndị ọkà mmụta sayensị echiche banyere "ziri ezi" na "na-ezighị ezi" ụzọ, ma ya na-akwado adịghị n'ime akaụntụ na ndị ọkà mmụta sayensị nwere ike kpamkpam họrọ iwu, norms na ụzọ maka onwe ya. Ya mere, na ọkara nke abụọ nke narị afọ nke 20, a na-eji usoro nkọwa (nkọwa) dochie usoro iwu normative. Isi ihe ya bụ ihe ndị ọkà mmụta sayensị rụzuru na ezigbo ọrụ nyocha nke ndị ọkà mmụta sayensị, na isiokwu - nsogbu usoro na-ebilite na usoro nyocha.

 

1.5. Mmetụta nke ọgbara ọhụrụ na mmepe nke sayensị mmadụ. Isiokwu nke ihe ọmụma sayensị anaghị arụ ọrụ na "ụlọ elu ọdụm" (G. Flaubert); N'ụzọ megidere nke ahụ, ọ na-arụ ọrụ na otu ihe, akụkọ ihe mere eme na ọha mmadụ kpebisiri ike, nke na-egosipụta ụdị dị iche iche nke na-apụtaghị ìhè na kpọmkwem mmetụta na ya. Oge nke isiokwu nke cognition na-arụ ọrụ, ihe omume na usoro dị ugbu a na mpaghara dị iche iche nke ndụ ọha na eze enweghị ike imetụta ma ọnọdụ ụwa ya n'ozuzu ya na omume sayensị ya na nghọta. Tụkwasị na nke ahụ, ndụ ọha mmadụ jupụtara na nkọwa - ndị mmadụ na-enye ihe ọ bụla na-eme n'ime ya pụtara, na, n'ihi ya, eziokwu mmekọrịta n'onwe ya bụ nkọwa .agwa. Ihe mgbagwoju anya nke nkọwa dị iche iche na-emetụta onye na-eme nchọpụta, bụ onye chere na ọ dị mkpa ịkọwapụta echiche ụwa ya na ọnọdụ usoro ya n'ụzọ doro anya. Nke a bụ eziokwu karịsịa maka ndị ọkà mmụta sayensị na-arụ ọrụ na ngalaba sayensị.

I. Ọkwa nke nkà ihe ọmụma-epistemological (nkà ihe ọmụma) na-ejikọta mgbagha, echiche nke ihe ọmụma (epistemology) na usoro izugbe nke nchọpụta sayensị.

Isiokwu edemede

Ma ka oge na-aga, na ọkara nke abụọ nke narị afọ nke iri abụọ, "ọrụ nke oge a", yana oge nke imeziwanye oge, malitere ịgwụ onwe ha, ebe ụwa malitere ịmalite ngwa ngwa. Nke mbụ, akụ na ụba na-agbanwe site na mmepụta mmepụta ihe na mpaghara ọrụ (J. Fourastier na-akpọ usoro a mmepe nke "mmepe anya ọrụ"), na ụlọ ọrụ sayensị na-amalite ịmalite na ụlọ ọrụ. Nke abuo, na aku na uba ahia, tinyere ulo oru, oru oru na oru ugbo, a ozi ngalaba na-egosi, nke ihe ọmụma na-arụ ọrụ na-eduga dị ka isi obodo na akụ, gụnyere ike. Nke gara aga klaasị stratification na-amalite iji onye ọkachamara dochie anya, kwadoro site na ọnụnọ ma ọ bụ enweghị ihe ọmụma na, ya mere, site na ọkachamara ma ọ bụ enweghị ike. N'ihi nke a, a pụrụ ịkọwa oge a site n'okwu ahụ bụ "ọha mmadụ ozi", nke mkpa nke ihe ọmụma (nke bụ isi ihe ọmụma), agụmakwụkwọ dị elu, onye mmadụ n'otu n'otu na ikike ime ngwa ngwa na-agbanwe agbanwe na-eto eto. Nke atọ, ikeketeke n'oge a aghọwo ihe ndabere nke ijikọ ụwa ọnụ - mgbanwe nke akụkụ niile nke ndụ ọha mmadụ n'okpuru mmetụta nke omume na-adabere na mmekọrịta na imeghe n'ogo zuru ụwa ọnụ. N'ọnọdụ nke akụ na ụba ozi, ijikọ ụwa ọnụ na-etolite mkpa na ọdịmma nke ndị bi na mba niile, ma si otú a na-egosi usoro nke akụ na ụba na uru-normative ịdị n'otu nke ụwa. Ihe na-adịghị mma nke ụwa nke oge a bụ ihe a na-akpọ nkewa, ma ọ bụ ime ka ọchịchọ nke ndị obodo dị iche iche dị iche iche maka njirimara na ichekwa ọdịdị omenala ha pụrụ iche. ndị mmadụ n'otu n'otu na ikike ịmegharị ngwa ngwa na eziokwu na-agbanwe agbanwe. Nke atọ, ikeketeke n'oge a aghọwo ihe ndabere nke ijikọ ụwa ọnụ - mgbanwe nke akụkụ niile nke ndụ ọha mmadụ n'okpuru mmetụta nke omume na-adabere na mmekọrịta na imeghe n'ogo zuru ụwa ọnụ. N'ọnọdụ nke akụ na ụba ozi, ijikọ ụwa ọnụ na-etolite mkpa na ọdịmma nke ndị bi na mba niile, ma si otú a na-egosi usoro nke akụ na ụba na uru-normative ịdị n'otu nke ụwa. Ihe na-adịghị mma nke ụwa nke oge a bụ ihe a na-akpọ nkewa, ma ọ bụ ime ka ọchịchọ nke ndị obodo dị iche iche dị iche iche maka njirimara na ichekwa ọdịdị omenala ha pụrụ iche. ndị mmadụ n'otu n'otu na ikike ịmegharị ngwa ngwa na eziokwu na-agbanwe agbanwe. Nke atọ, ikeketeke n'oge a aghọwo ihe ndabere nke ijikọ ụwa ọnụ - mgbanwe nke akụkụ niile nke ndụ ọha mmadụ n'okpuru mmetụta nke omume na-adabere na mmekọrịta na imeghe n'ogo zuru ụwa ọnụ. N'ọnọdụ nke akụ na ụba ozi, ijikọ ụwa ọnụ na-etolite mkpa na ọdịmma nke ndị bi na mba niile, ma si otú a na-egosi usoro nke akụ na ụba na uru-normative ịdị n'otu nke ụwa. Ihe na-adịghị mma nke ụwa nke oge a bụ ihe a na-akpọ nkewa, ma ọ bụ ime ka ọchịchọ nke ndị obodo dị iche iche dị iche iche maka njirimara na ichekwa ọdịdị omenala ha pụrụ iche. Ịkekekeke n'oge a aghọwo ihe ndabere nke ijikọ ụwa ọnụ - mgbanwe nke akụkụ nile nke ọha mmadụ n'okpuru mmetụta nke omume na-adabere na mmekọrịta na imeghe na ọnụ ọgụgụ zuru ụwa ọnụ. N'ọnọdụ nke akụ na ụba ozi, ijikọ ụwa ọnụ na-etolite mkpa na ọdịmma nke ndị bi na mba niile, ma si otú a na-egosi usoro nke akụ na ụba na uru-normative ịdị n'otu nke ụwa. Ihe na-adịghị mma nke ụwa nke oge a bụ ihe a na-akpọ nkewa, ma ọ bụ ime ka ọchịchọ nke ndị obodo dị iche iche dị iche iche maka njirimara na ichekwa ọdịdị omenala ha pụrụ iche. Ịkekekeke n'oge a aghọwo ihe ndabere nke ijikọ ụwa ọnụ - mgbanwe nke akụkụ nile nke ọha mmadụ n'okpuru mmetụta nke omume na-adabere na mmekọrịta na imeghe na ọnụ ọgụgụ zuru ụwa ọnụ. N'ọnọdụ nke akụ na ụba ozi, ijikọ ụwa ọnụ na-etolite mkpa na ọdịmma nke ndị bi na mba niile, ma si otú a na-egosi usoro nke akụ na ụba na uru-normative ịdị n'otu nke ụwa. Ihe na-adịghị mma nke ụwa nke oge a bụ ihe a na-akpọ nkewa, ma ọ bụ ime ka ọchịchọ nke ndị obodo dị iche iche dị iche iche maka njirimara na ichekwa ọdịdị omenala ha pụrụ iche.

N'otu aka ahụ, usoro nyocha sayensị nke eziokwu mmekọrịta ọha na eze na-emetụta usoro sayensị dị iche iche na-anọchi anya ibe ha na akụkọ ihe mere eme nke sayensị. Site na paradigms, Thomas Kuhn pụtara "ihe ndị sayensị ghọtara n'ozuzu ya nke, ka oge na-aga, na-enye ndị ọkà mmụta sayensị ihe nlereanya maka ịmepụta nsogbu na idozi ha." Ma n'aka nke ọzọ, paradigms, gụnyere ndị na-elekọta mmadụ sayensị, dị na kpọmkwem sociocultural ọnọdụ (n'oge nke ụwa akụkọ ihe mere eme) na-emetụta ha. Sayensị mmekọrịta mmadụ na ibe ya na-enwekarị mmetụta dị otú ahụ, ọ ga-ekwe omume ịghọta nsogbu ha na usoro usoro site n'izo aka na isi ihe ndị dị na oge akụkọ ihe mere eme.

Ajụjụ iji kwadebe maka nzukọ ọmụmụ ihe

N'ịchịkọta, anyị na-akọwa usoro nke sayensị dị ka dialectical ịdị n'otu nke nkà ihe ọmụma, tiori na omume, i.e. echiche (ọkwa nkà ihe ọmụma), ụzọ nke cognition (theoretical larịị) na nnyocha ụzọ (usoro), nakwa dị ka tiori nke nkà mmụta sayensị. nke ụwa gbara ya gburugburu.

1) Ihe ọmụma gbasara mmekọrịta mmadụ na ibe ya bụ usoro nhazi usoro nke ihe ọmụma ọha mmadụ niile, na-enyocha ngosipụta nke eluigwe na ala na ọha mmadụ, na ọha mmadụ. N'ezie, ihe ọmụma a bụ ụkpụrụ, na-aghọta ma ihe dị adị na nke kwesịrị ekwesị (gụnyere ezigbo na utopia). Ihe ọmụma gbasara mmekọrịta ọha na eze na nkà ihe ọmụma na-emepụta echiche izugbe banyere ọha mmadụ, mmadụ, mmekọrịta ha, mmekọrịta na mmetụta mmekọrịta.

Akụkụ ndị edepụtara nke mmetụta nke ọgbara ọhụrụ na sayensị mmekọrịta ọha na eze na-eme ka ọnọdụ mmekọrịta ọha na eze n'ozuzu nke mmepe ha ma nwee mmetụta na-enweghị isi na usoro na isiokwu nke nyocha.

2. Akụ na ụba ahịa na-adabere n'usoro ọha mmadụ nke ọha mmadụ, nke na-achịkwa ọdịiche nke klas dịka njirimara nke àgwà maka ihe onwunwe.

1.3. Usoro nke cognition nke ọha mmadụ. Social cognition bụ integral na ọdịdị na "kwesịrị ịghọta na-emegide ụkpụrụ na ndị mmadụ na-eme - ebumnobi na nke onwe, dị mkpa na random, onwe onye, ​​ihe ọkpụrụkpụ, na dabere na ya nsụhọ, uche, nhọrọ, eke na kpebisiri ike site a Nchikota. ọnọdụ ndị a kapịrị ọnụ, izugbe na iche, wdg,” dere V. Zh. Kelle na M. Ya. Kovalzon. Na n'ihu: "Enweghị ntọala nkà ihe ọmụma na nke mbụ, nchọpụta agaghị ekwe omume, na-enweghị ihe ụfọdụ na-egosipụta ụkpụrụ ndị na-emegiderịta onwe ha na ọrụ mmadụ, ọ gaghị ekwe omume ịmara eziokwu ọha mmadụ"[5].

1. Ihe nke cognition nke ọha mmadụ - ọha mmadụ, akụkụ nke ndụ mmadụ, omenala, mmadụ - bụ qualitatively otu na isiokwu na-amụ ya, ebe ọ bụ na ha abụọ nwere a mmadụ mkpa. Ya mere, n'ụzọ dị iche na sayensị okike, na sayensị mmekọrịta mmadụ na ibe ya, àgwà adịghị ele mmadụ anya n'ihu nke onye nyocha na ihe ahụ agaghị ekwe omume. Nke a pụtara na cognition nke ọha mmadụ na-emetụta ihe ndị na-abụghị nke sayensị, ma n'aka nke ọzọ, ọ na-eme dị ka ihe ọmụma onwe onye nke ọha mmadụ na mmadụ.

Okwu a bụ "usoro" bụ ihe mgbagwoju anya. Ọtụtụ mgbe, a na-akọwa ya dị ka usoro ọgụgụ isi na usoro eji eme ihe ọmụmụ, ma ọ bụ usoro na ụzọ nke otu sayensị ji eme ihe. Otú ọ dị, nkọwa dị otú ahụ na-eme ka echiche nke usoro dị mfe. E.V. Ushakov na-enye nkọwa abụọ maka okwu ahụ bụ "usoro": "N'ụzọ sara mbara, usoro bụ usoro nke àgwà bụ isi nke na-ekpebi ụdị ọrụ. N'echiche dị warara… usoro bụ ọzụzụ pụrụ iche, usoro nyocha pụrụ iche”[4]. Nkọwa abụọ ahụ metụtara anyị.

Ihe ọmụma sayensị, na-atụle ụwa okike na mmekọrịta mmadụ na ibe ya, na-achọ iji ezi uche na usoro nghọta ghọta ha, iji chọpụta n'ozuzu, usoro zuru ụwa ọnụ nke ịdị adị na mmepe ha, na ịhazi ihe ọmụma enwetara n'ime usoro. Agbanyeghị, sayensị sitere n'okike na ihe ọmụma sayensị mmekọrịta ọha na eze ka a na-ewere dị ka mpaghara sayensị abụọ pụrụ iche, na-enwe otu ihe jikọrọ ọnụ nke ezi uche[1], mana dị iche na nkọwapụta. Nghọta mmekọrịta mmadụ na ibe ya bụ ụdị pụrụ iche nke ọrụ sayensị na ọgụgụ isi nke na-emepe emepe ebumnobi, nkwenye na usoro ihe ọmụma gbasara eziokwu mmekọrịta mmadụ na ibe ya, ihe ịtụnanya na usoro na-eme n'ime ya, yana gbasara ndụ na mmepe nke mmadụ n'ime ọha mmadụ. Ntuziaka n'ozuzu nke cognition nke ọha mmadụ bụ ọchịchọ ịghọta Eziokwu banyere mmadụ na ọha mmadụ. Nkọwa nke eziokwu dị iche iche; ghọtara na otúusoro sayensị , nke na-agụnye objectivity na subjectivity, absoluteness na relativity, universality na concreteness, na ma dị ka ihe zuru ezu akwụkwọ ozi nke ihe ọmụma na eziokwu (nghọta oge gboo), na dị ka ihe esịtidem ihe onwunwe nke ihe ọmụma dị na usoro iwu ọnọdụ, na dị ka ihe na-adịghị agwụ agwụ. echiche , nke ka mma ịjụ, otú o si eme ka mmụta siri ike. Otú ọ dị, nkọwa dịgasị iche iche a adịghị egbochi ọchịchọ izugbe nke onye nyocha maka eziokwu ahụ.

6. Ntụle nke ihe omume, phenomena, usoro na phenomena na mmepe na-ekere òkè dị ukwuu na cognition nke ọha mmadụ, ya mere njirimara ya dị mkpa bụ akụkọ ihe mere eme.

Nghọta mmekọrịta mmadụ na ibe ya, dị ka ụdị ihe ọmụma ọ bụla mepere emepe, ọ bụghị naanị site n'ịmụ ihe ya n'ozuzu ya, kamakwa site na nghọta nke usoro nke inweta na ịkọwa ihe ọmụma. Ma ọ bụrụ na na positivist paradigm ihe ọmụma nke ndị na-elekọta mmadụ ụwa na ihe ọmụma nke usoro nyocha ahụ dị iche na-enweghị mgbagha, mgbe ahụ na sayensị ọgbara ọhụrụ, na mgbakwunye na ịghọta eziokwu (factology) na usoro echiche n'onwe ya, nyocha nke ihe E.B. Rashkovsky akpọrọ "ahụmahụ dị n'ime nke onye nyocha na nzụlite ime mmụọ, mmekọrịta mmadụ na ibe ya na nke mmụọ ya kachasị mgbagwoju anya"[3]. N'ikwu ya n'ụzọ ọzọ, ọ ga-ekwe omume ịghọta otú nchọpụta, nchịkọta, mmụba na mmepe nke ihe ọmụma banyere eziokwu mmekọrịta mmadụ na-ewere ọnọdụ, ma ọ bụrụ na anyị nyochaa ọ bụghị nanị ọrụ sayensị, kamakwa na-eburu n'uche njirimara nke isiokwu nke ihe ọmụma - ya onwe ya na-elekọta mmadụ. na ahụmahụ omenala,

1.2. Usoro dị ka tiori nke ọrụ sayensị. A na-ahazi ọrụ ọgụgụ isi na sayensị site na usoro nke usoro na usoro dị iche iche. Ojiji nke usoro, dabere na nghọta nke ikike na oke ha, na-eme ka ọrụ sayensị nwee ezi uche ma dị irè. Rene Descartes kwuru na ọ bụ usoro, ọ bụghịkwa mkpebi siri ike ma ọ bụ "ịchọta" nke na-arụ ọrụ siri ike na sayensị. Ịchọta usoro na ịgba akaebe na ọ dị irè bụ otu n'ime nsogbu ndị na-ebute ụzọ na usoro sayensị.

7. Isi usoro ndọrọ ndọrọ ọchịchị bụ ụlọ ọrụ onye kwuo uche ya (site na nzuko omeiwu ruo n'ọchịchị ime obodo).

4. A na-ekpebi ọnọdụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya site na "oke nke ime obodo na-enweghị atụ nke ndị òtù niile, nke iwu kwadoro" (E. B. Rashkovsky) [12] na ohere nke ịmegharị mmekọrịta mmadụ na ibe ya.

III. Ọkwa dị egwu na-ejikọta ụzọ na usoro maka ịnakọta na ịhazi ozi nyocha (a na-akpọkarị usoro nyocha). Otú ọ dị, na-enweghị ọkwa abụọ mbụ nke ihe ọmụma, ozi a aghọbeghị ihe ọmụma sayensị.

2. Mmetụta nke ọgbara ọhụrụ na cognition nke ọha mmadụ. Ijikọ ụwa ọnụ. Ozi ọha. Nsogbu East-West.

Usoro nke cognition nke ọha mmadụ, na-eme nyocha usoro, na-amịkọrọ ma ghọta echiche na mmezu nke sayensị ọha mmadụ niile, mana ọ na-elekwasịkwa anya mgbe niile na echiche na echiche nke nkà ihe ọmụma mmadụ. N'ịwulite usoro nke cognition nke mmekọrịta mmadụ na ibe ya, echiche ụwa nke onye nyocha, yana ọkwa omenala na mmepe ọha mmadụ, na-arụ ọrụ dị mkpa.

II. The theoretic level is theoretical approach to the study of phenomena in framework of a nyere sayensị, nke dabeere na data nke kpọmkwem nnyocha sayensị.

A na-akọwakarị ọnọdụ omenala nke ọha mmadụ nke oge a site n'echiche nke "postmodern"[15], iji gosi nchikota nke ụkpụrụ ndị na-emegiderịta onwe ya na ya: ihe nketa nke imeziwanyewanye na ọchịchọ maka omenala omenala na mweghachi nke ọchịchị aka ike, mmegide. nke ihe oyiyi na echiche ihe atụ (ụwa mebere) na okwu na categorical echiche (akwụkwọ), onye ọ bụla na mkpokọta onwe mkpebi siri ike, nkwurịta okwu eluigwe na ala na xenophobia [16].

Ya mere, usoro nke cognition nke ọha mmadụ na-ekwu banyere nsogbu ndị metụtara nhọrọ nke ntọala ntọala na ngwaọrụ (usoro na ụkpụrụ) nke nyocha sayensị na nhazi nke ọrụ nyocha.

7. isiokwu Oriental na ihe ọmụma mmekọrịta ọha na eze nke oge a.

8. Eurocentrism dị ka nsogbu usoro.

Ọmụmụ ihe dị otú ahụ gbagwojuru anya bụ ihe dị iche n'akụkọ ihe mere eme n'ọtụtụ ngalaba nke ihe ọmụma ọha, nke a na-egosipụtakarị na nsụgharị abụọ. Nke mbụ na-ekewa ha n'ime usoro abụọ - mmekọrịta ọha na eze / mmekọrịta ọha na eze, ihe ya bụ eziokwu ọha na eze, na Humanities, nke ihe ya bụ eziokwu nke onwe. Nhọrọ nke abụọ yiri ka ọ bara uru karị. A na-achịkọta sayensị mmekọrịta ọha na eze n'ime otu atọ:

Isi nke 2

3) Ihe omuma nke ndi mmadu, ichoputa uwa nke ndi mmadu, "uwa nke ime mmuo" - mpaghara a gunyere sayensi dika ihe omumu omenala, ihe omumu okpukpe, akparamaagwa, pedagogy, yana alaka di mkpa nke ihe omuma nke ihe omuma na ihe omuma.

3. Usoro usoro nke ihe ọmụma mmadụ nke oge a.

Usoro dị ka a pụrụ iche ịdọ aka ná ntị nyochaa cognitive akụkụ nke sayensị ọrụ , ma na sayensị dị ka ndị dị otú ahụ (General methodology nke sayensị), na onye ọ bụla kpọmkwem sayensị (usoro nke akpan akpan sayensị - eke na-elekọta mmadụ). Na mbụ, a tụụrụ usoro ahụ dị ka ọrụ - sayensị pụrụ iche nke usoro ahụ, nke ga-enye ndị nchọpụta "ezigbo" ụzọ nke ịmara na ụkpụrụ nke ọrụ, na n'ime usoro nke usoro ndị a na ụkpụrụ, ọrụ ha ga-arụ ọrụ dị ka o kwere mee. . Ya mere, isiokwu nke usoro nhazi dị otú ahụ bụ njirimara na mmepe nke ụkpụrụ na iwu na-achịkwa nhazi na mmepe nke ihe ọmụma sayensị.

Dabere na nkọwa nke ọha mmadụ dị ka ihe nke cognition, anyị na-akọwapụta njirimara nke mmekọrịta mmadụ na ibe ya dị ka ndị a.

Usoro ejikọtara na nkà ihe ọmụma mkpụrụ ndụ ihe nketa, ebe ọ bụ na nke ikpeazụ etolitela nsogbu ya na omenala. Nke mbụ, nke a na-ezo aka na epistemology, nke na-enyocha njirimara zuru ụwa ọnụ nke ọrụ ọgụgụ isi mmadụ. Otú ọ dị, ọ bụrụ na epistemology atụle n'ozuzu akụkụ nke cognition, mgbe ahụ, usoro na-elekwasị anya pụrụ iche - na embodiment nke izugbe e ji mara cognition na kpọmkwem ọnọdụ nke sayensị ọrụ na kpọmkwem akụkụ nke cognition, na ụfọdụ sociocultural ọnọdụ. Ihe dị iche iche nke mgbagwoju anya nke oge a, mgbagwoju anya nke ngwa echiche, ike nke usoro echiche nke sayensị, imeziwanye ụzọ na ụzọ ndị na-eme ihe na-eme ka e nwee usoro usoro dị ka ọrụ na dịka ọzụzụ pụrụ iche n'ime sayensị ọ bụla.

Echiche mbụ bụ isi bụ usoro usoro . Nke a bụ usoro ihe omume izugbe nke ọmụmụ ihe, nke bụ akụkụ ụfọdụ nke echiche na isiokwu ma ọ bụ nsogbu. Usoro usoro nwere ike dabere n'ụfọdụ echiche echiche, ma ọ bụ echiche (usoro echiche), ma ọ bụ echiche. A pụkwara ịkọwa usoro usoro ahụ dị ka nkọwa dị mkpa nke eziokwu mmekọrịta ọha na eze, ihe ndị dị na ya, ihe omume na usoro na-eme n'ime ya, site n'echiche ụfọdụ.

Na usoro nke cognition nke ọha mmadụ, ọkwa atọ nwere ike ịkọwa ọnọdụ: na ọkwa nkà ihe ọmụma na nke epistemological - echiche mmekọrịta ọha na eze (gụnyere ndokwa nke nkà ihe ọmụma nke akụkọ ihe mere eme); na theoretical larịị - pụrụ iche chepụtara (echiche nke n'etiti larịị (R. Merton)), na-eme dị ka etinyere mgbagha nke nnyocha, na na empirical larịị - ụzọ maka ịnakọta na nhazi kpọmkwem eziokwu eziokwu.

1. Isiokwu, ideological na methodological kpọmkwem nke eke, ọdịmma mmadụ, mmekọrịta mmadụ na ibe, nkà mmụta sayensị.

Mkparịta ụka gbasara mmekọrịta dị n'etiti sociology na akụkọ ihe mere eme malitere na 1950-1970; N'ihi ya, echiche abụọ banyere mmekọrịta ha malitere. Ihe kachasị mkpa nke echiche nke mbụ bụ ihe kpatara ịkwaga sayensị akụkọ ihe mere eme n'ọhịa nke na-amụ nsogbu nke mmalite na mmepe nke phenomena na ihe omume na ọdịdị zuru oke nke sociology, nke kwesịrị dochie akụkọ ihe mere eme ma na-emeso okwu nke ugbu a ma ọ bụ phenomena na mmekọrịta nke dị nso gara aga. Usoro nke sociology na-eji "ụdị ọ bụla nke na-adọta ndị mmadụ iji chọpụta data dị mkpa maka ihe ọmụma sayensị, ya bụ, nnyocha e mere, ajụjụ ọnụ, ụdị nile nke chọpụtara nke na-elekọta mmadụ Filiks na ha na-ebu" (T. Schieder), ya mere na ya ụzọ n'ezie karịrị na. usoro nke akụkọ ihe mere eme, nke bụ ihe okike okike nke onye ọkọ akụkọ ihe mere eme n'ihi ọdịdị na-enweghị atụ nke usoro akụkọ ihe mere eme.Echiche nke abụọ dabere na nkwuputa na akụkọ ihe mere eme na mmekọrịta ọha na eze dị nso na usoro ha chọrọ, ya mere, ọ dị mkpa iji mejupụta ụzọ ha na usoro ha ma wuo usoro nkịtị. N'ọnọdụ dị ugbu a, enwere mmasị na mmekọrịta mmekọrịta dị n'etiti akụkọ ihe mere eme na sociology, nke, Otú ọ dị, na-anọgide na-abụ sayensị nke onwe. Sociological okwu na echiche na-arụsi ọrụ ike na akụkọ ihe mere eme, na sociology bụ ihe a na-apụghị ichetụ n'echiche n'ebughị n'uche na akụkọ ihe mere eme ọnọdụ na ike nke mmepe nke ọmụmụ na-elekọta mmadụ phenomena na usoro.

Nkà ihe ọmụma nke postmodern bụ nkà ihe ọmụma echiche, ya mere ndị na-akọwa ihe omume na usoro mmekọrịta ọha na eze na-aghọta ngwa ngwa, gụnyere ndị ọkà mmụta sayensị. Ideologization bụ isi pụtara na-emegide Western na, ya mere, ike nkatọ nke European omenala maka bourgeoisness, rationalism, individualism, formalism, legalism, idealism, primacy nke okwu n'elu ihe oyiyi, wdg Postmodernists ịrịọ a n'ezie ma ọ bụ mgbe ụfọdụ ọbụna chepụtara echepụta. mmebi nke ugwu n'ezie nke dara ogbenye ma ọ bụ ihe yiri ka ọ nweghị ihe ọ bụla na mpaghara, klaasị, ndị mmadụ, ọha mmadụ, omenala na ndị ọzọ dị nta[18], na oge echiche ndị a na-emetụta nkọwa nke akụkọ ihe mere eme na nke dị ugbu a ihe omume, phenomena na usoro. Echiche dị otú ahụ na-ewelite ajụjụ banyere ohere ndị ọkà mmụta sayensị nwere ike ịpụnarị onwe ha na nkọwa echiche ụgha nke na-anọchi anya echiche etiti etiti zuru oke. N'otu oge ahụ, ndị ọkà mmụta sayensị na-enyerịrị nzaghachi maka ihe ịma aka echiche nke postmodernism n'ụdị ọchịchọ iji wusie ezi uche ike n'echiche sara mbara, ma na-eburu n'uche nkọwa nke ihe ọmụma gbasara mmekọrịta mmadụ na ibe ya.

2) Ihe ọmụma gbasara mmekọrịta ọha na eze na-ejikọta sayensị nke na-enyocha ụwa nke omume mmekọrịta ọha na eze, na-ejikọta ọzụzụ nke ihe ha bụ ụwa nke sociotechnics (sayensị akụ na ụba) na ọzụzụ nke nwere ụwa nke mmepeanya dị ka ihe (sociological, ndọrọ ndọrọ ọchịchị na sayensị akụkọ ihe mere eme).

4. Nsogbu nke interdisciplinarity na ntụzịaka nke nyocha na sayensị mmekọrịta ọha na eze nke oge a. Iche iche na ntinye nke ihe omuma nke ndi mmadu.

3. Ewubere usoro iwu na ụkpụrụ nke nkwekọrịta nkwekọrịta, ezi uche na nha anya nke ikpe ziri ezi.

Ekele maka usoro ahụ, sayensị mmekọrịta mmadụ na ibe ya na-emekọrịta ihe, n'ihi nke a, ọ bụ mpaghara mpaghara na sayensị ọ bụla. Usoro ahụ na-eme ka mgbanwe nke echiche dị n'etiti akụkụ dị iche iche nke ihe ọmụma sayensị mmekọrịta ọha na eze, mmepe na nhazi nke ụkpụrụ na ụzọ, ịba ụba nke ngwaọrụ usoro nke sayensị dị iche iche. N'elu anyị kwuru banyere njikọ chiri anya nke usoro na nkà ihe ọmụma - ya bụ, na epistemology, nke na-emepụta tiori, ụkpụrụ na ụzọ nke cognition, yana ntọala ezi uche nke sayensị. Usoro na-emekọrịta ihe n'otu aka ahụ na sayensị akụkọ ihe mere eme, ebe ọ bụ na ọha mmadụ na-adịghị ahụkebe bụ nanị ihe nrụpụta echiche; n'ezie, ọha mmadụ dị n'ụdị nke ọha mmadụ na-etolite n'oge na oghere. Akụkọ ihe mere eme achịkọtala ahụmịhe na akụrụngwa dị ukwuu maka ịmụ eziokwu mmekọrịta ọha na eze na mmepe, na otu ihe. Sociology dị mkpa maka ebumnuche nke usoro, n'ihi na ekele maka edemede na tiori nke sayensị a, a na-emepụta ụdị usoro ọmụmụ maka nyocha nke eziokwu mmekọrịta. Njikọ chiri anya dị n'etiti usoro nghọta mmadụ na sayensị mmekọrịta ọha na eze ndị ọzọ - ọmụmụ omenala, sayensị ndọrọ ndọrọ ọchịchị, akparamaagwa, ọmụmụ okpukperechi, linguistics, jurisprudence, wdg.

Ihe mesiri ike site na postmodernists na discreteness nke ụwa na ịgọnarị ntọala nke eluigwe na ala (ụwa) nke ịdị adị nke mmadụ, ọha mmadụ, na omenala achọpụtala okwu ya kachasị elu na echiche nke "polymorphism omenala". Ọ na-ekwupụta ọdịiche zuru oke nke ọdịbendị (nke kachasị na ụkpụrụ na ụkpụrụ) na enweghị ike inwe ụdị nghọta ọ bụla - interethnic, interreligious, intercultural, intercivilizational. Otú ọ dị, dị ka E.B. Rashkovsky si kwuo, "n'ịbụ ndị ghọtara echiche nke polymorphism dị ka ihe na-enweghị ihe ọ bụla, anyị agaghị ahapụ omume omume nye onye na-eri anụ ma ọ bụ onye na-eyi ọha egwu"[21]. Ajụjụ nke postmodernism welitere maka sayensị mmekọrịta ọha na eze bụ ajụjụ gbasara ohere nke ijikọta mesiri ike na nkwenye n'ozuzu ya na eluigwe na ala, njirimara nke nkà ihe ọmụma mbụ nke sayensị nke oge ọgbara ọhụrụ,

A na-ahazi usoro ahụ n'ụzọ dị iche iche, na-ekewa ya na ọkwa. N'otu nsụgharị, a na-emesi mmekọrịta dị n'etiti tiori, echiche na omume nyocha ike, ya mere usoro ahụ na-ejikọta ọkwa atọ nke ihe ọmụma.

4. Nsogbu nke iwu mmekọrịta mmadụ na sayensị ọgbara ọhụrụ.

Otu ụzọ ma ọ bụ ọzọ, ọ dị mkpa ịmata ọdịiche dị n'etiti echiche nke "usoro" na "usoro". Usoro dịka nghota echiche nke ihe - ma na sayensị akọwapụtara ma na omume nke nyocha otu isiokwu - na-arụ ọrụ dịka ntọala siri ike maka nchọpụta ọ bụla akọwapụtara na sayensị a. Usoro – usoro, usoro na ụzọ nka nka nke onye nchọcha ji achịkọta, hazie na kọwapụta ozi dị mkpa. Usoro, n'adịghị ka usoro, dị iche iche dabere na ihe ọmụmụ, ebumnuche, ebumnobi na ọdịdị nke ọmụmụ ihe ahụ.

N'inye njirimara ndị a akọwapụtara, a kọwapụtara akụkụ atọ na nghọta mmadụ: ontological, epistemological na axiological.

Ọnụ ọgụgụ dị iche iche nke nsogbu na okwu ndị a na-amụ site na usoro a dị nnọọ obosara; na ihe ndị a kpọtụrụ aha na nyocha, nkọwa na nyocha nke nyocha sayensị, nyocha nke asụsụ sayensị, njirimara nke oke nke itinye n'ọrụ nke usoro na ụzọ na nyocha, nyocha nke ụkpụrụ nyocha, ụzọ, echiche, wdg. A na-ekewa ọrụ ndị a na-eme site na usoro nkà mmụta sayensị nke oge a ụzọ abụọ: 1) na akụkụ nkà ihe ọmụma, usoro ahụ na-achọ ịchọpụta ihe ọrụ sayensị pụtara n'ozuzu ya na ihe ọ pụtara na omume mmekọrịta ọha na eze, ihe ọ pụtara maka mmadụ; 2) na akụkụ sayensị, usoro ahụ na-edozi nsogbu nke imeziwanye na ịkọwa ihe ọmụma sayensị.

2. Usoro dị ka ozizi nke sayensị sayensị nke ọha mmadụ.

8. Mgbasa nke ndị mmadụ n'otu n'otu, dabere na nnwere onwe na nha anya nke ikike nke onye ọ bụla.

4) Iwu bụ akụkụ kachasị mkpa nke ihe ọmụma sayensị, nke a na-egosipụta n'ụdị agbadoro. "Iwu bụ nkwupụta sayensị nke nwere agwa zuru ụwa ọnụ ma na-akọwa n'ụdị gbadoro anya akụkụ kachasị mkpa nke mpaghara isiokwu a mụrụ"[9].

2) Ụkpụrụ - ntọala mbụ nke na-enye ohere ịhazi isiokwu a na-amụ n'ime usoro usoro ihe ọmụma, na-ahọrọ maka eziokwu ọmụmụ, phenomena, usoro ndị dị ịrịba ama site n'echiche nke sayensị a na usoro usoro a họọrọ. Ụkpụrụ bụ ụkpụrụ nduzi nke onye ọkà mmụta sayensị na-ahọrọ n'ime ọmụmụ nke isiokwu enyere.

Nsogbu akụ na ụba, mmekọrịta mmadụ na ibe ya na ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke mmepe na ntinye nke mba ndị na-abụghị nke dị n'Ebe Ọdịda Anyanwụ n'ime ụwa nke oge a [26] na-enwe mmetụta na-arịwanye elu na ihe omume, phenomena na usoro na-eme n'ime ya, na ọ gaghị ekwe omume ịmụ ha n'ụzọ zuru ezu na-enweghị. n'ịmara ma na-eburu n'uche ihe ndị gbara ha gburugburu - East-West dichotomy na mmekọrịta kwekọrọ na omenala na nke ọgbara ọhụrụ, ọwụwa anyanwụ na ọdịda anyanwụ na ndụ nke ọtụtụ ndị mmadụ. N'otu oge ahụ, ọ dị mkpa iburu n'uche ihe dị iche iche na nkọwapụta nke ihe a na-akpọ n'ozuzu okwu "East" ma ọ bụ "Ndị na-abụghị West" - ọdịiche dị n'etiti mmepeanya ndị China sitere na ndị India, mba Arab sitere na mpaghara Turkic. , wdg N'otu aka ahụ, ihe ọmụma Oriental n'ozuzu (ma oge gboo ma na-enyocha East nke oge a) chọrọ ịghọta ma kọwaa usoro mmekọrịta ọha na eze zuru ụwa ọnụ na mmepe nke ọha mmadụ,

Usoro nke cognition na-elekọta mmadụ na ọnọdụ ọgbara ọhụrụ.

1.1. Nghọta ọha mmadụ na usoro ihe ọmụma sayensị na nkọwa ya. Usoro nke inweta, ịnakọta, ịghọta na ịzụlite ihe ọmụma banyere mmadụ na ọha mmadụ, bụ nke na-eme mgbe nile na akụkọ ihe mere eme nke mmadụ, na-ewu dị ka ọrụ multifaceted na multidirectional n'ọtụtụ akụkụ nke ndụ. N'ime ụdị ihe ọmụma dị iche iche, otu ebe a kapịrị ọnụ bụ ihe ọmụma sayensị, na-elekwasị anya n'inweta ihe ọmụma a pụrụ ịdabere na ya na nke ebumnobi, ịmepụta na nlezianya tụlee nsogbu ndị metụtara ndụ na mmepe nke ọha mmadụ na mbara igwe na oge, na nsogbu nke mmepe mmadụ.

Ma ọha mmadụ ma mmadụ, "eziokwu mmadụ" (E. B. Rashkovsky) bụ ihe ndị kasị mgbagwoju anya ihe ọmụma. N'ihe gbasara mmekọrịta mmadụ na ibe ya, akụkụ abụọ nwere njikọ chiri anya nwere ike ịkọwa ọnọdụ: 1) mmepe nke ọha mmadụ dị ka usoro, na-aga n'ihu n'usoro iwu ya si dị, na 2) mmepe nke mmadụ na ịdị n'otu nke mmekọrịta mmadụ na ibe ya, nke uche na àgwà onwe onye. Ya mere, yana ọchịchọ maka ebumnuche sayensị na ntụkwasị obi, mmekọrịta mmadụ na ibe ya na-eburu n'uche ụwa nke mmadụ na mgbagwoju anya na omimi ya, na ngosipụta ya na ndụ mmadụ.

Ebumnuche nke usoro nke cognition nke ọha mmadụ bụ ịmepụta ntọala usoro ihe ọmụma nke na-enye onye nyocha ohere ịchọpụta ọdịnaya nke usoro na-eme n'ime ọha mmadụ, iji kpughee ihe omume dị iche iche, ihe ngosi, usoro na ihe ngosi. Iji nweta ihe mgbaru ọsọ a, usoro nke cognition nke ọha mmadụ na-ekpughe ma na-emepụta ụkpụrụ, ụzọ na ụzọ nke inweta, nhazi na ịkọwa ihe ọmụma banyere ọha mmadụ, akụkụ nke ndụ ya, banyere akụkọ ihe mere eme nke ọha mmadụ.

Ọ bụrụ na a kọwara ọgbara ọhụrụ site na okwu ahụ bụ "postmodern", mgbe ahụ nke mbụ ọ dị mkpa ịchọta isi ihe dị na ọha mmadụ "oge a", ma ọ bụ "ọrụ ọgbara ọhụrụ" (J. Habermas)[10]. Okwu ahụ bụ "ọgbara ọhụrụ" na nkà ihe ọmụma ọha na eze na-ezo aka na mgbagwoju anya nke mgbanwe na ọnọdụ akụ na ụba, mmekọrịta ọha na eze, ndọrọ ndọrọ ọchịchị, omenala, echiche na ime mmụọ nke ọha mmadụ, jikọtara ya na mgbanwe site na omenala (agrarian) obodo na-abụghị omenala (oge a, ụlọ ọrụ mmepụta ihe). ). Na nkenke, enwere ike ichikota njirimara bụ isi nke mgbanwe dịka ndị a.

1.4. Echiche usoro usoro. A na-ahazi ihe sayensị na usoro site na iji echiche. Na mgbagha, a na-akọwapụta echiche dị ka obere ihe ezi uche dị na ya nke ihe ngosi ihe ọmụma, ụdị echiche nke na-agụnye nhazi nke atụmatụ dị mkpa na zuru ezu iji gosi ihe (klas nke ihe) (O.V. Suvorov) [6]. Na sayensị, echiche na-etolite ntọala mbụ maka ịkọwa ihe na ụzọ isi kọwaa ya, ya mere mmepe nke ngwa ngwa bụ ihe na-egosi ntozu okè nke sayensị ọ bụla.

Na mgbakwunye na mmetụta akọwara nke postmodernism, anyị na-ahụ akụkụ ndị ọzọ nke mmetụta nke oge a na sayensị mmekọrịta ọha na eze. Nke mbụ, ndị a bụ ajụjụ gbasara mpụtara ihe ọmụma gbasara mmekọrịta mmadụ na ibe ya. E.V. Ushakov chepụtara ha dị ka ndị a: "N'ụzọ dị aṅaa ka ụmụ mmadụ kwesịrị ịzụlite? Kedu ihe bụ ụkpụrụ nduzi ndụ nke mmadụ na ọha mmadụ? Kedu ụkpụrụ bụ isi na ụkpụrụ nduzi dị mkpa kwesịrị iduzi mmasị nghọta na ntụgharị uche bara uru nke ndị mmadụ? "[22].

Echiche nke "ọnwụ mmadụ" [19] kwuputara site na postmodernists ghọrọ ụdị sociocentrism na nkà ihe ọmụma: otu na-elekọta mmadụ Ọdịdị nke nwere ụkpụrụ na ọchịchọ onwe ha na-egosi dị ka isi; Otú ọ dị, ụkpụrụ na ọchịchọ ndị a enweghị ike imekọ ọnụ n'ihi na ha dị iche. Nke a oge nke nkà ihe ọmụma nke postmodernism actualizes ajụjụ nke mmadụ akụkụ nke ọha eziokwu na ọhụrụ substantiation nke personalism na-elekọta mmadụ nkà ihe ọmụma. N'akụkụ nke a, mmasị nke ọtụtụ sayensị mmekọrịta ọha na eze n'ịghọta mmadụ (yana omenala, omenala, echiche) na-eji hermeneutic [20], karịa usoro nhụsianya na ọnụ ọgụgụ, na-egosi.

1. Ọganihu nke usoro mmekọrịta nke ụlọ ọrụ mmepụta ihe na obodo mepere emepe na West ma gbasaa n'ụwa niile na mba niile nke mpaghara na-abụghị ọdịda anyanwụ[11].

3. Ụzọ nke sayensị mmekọrịta mmadụ na ibe ya dị iche na usoro nke sayensị okike site n'ịbụ ndị na-adịchaghị mma na ndị siri ike, na-agbanwe agbanwe, na ohere nke nnwale na nleba anya na-ebelata nke ukwuu.

6. Mmekọrịta dị n'etiti usoro mmekọrịta ọha na eze na akụkọ ihe mere eme na ọmụmụ ihe gbasara mmekọrịta mmadụ na ibe ya.

A na-ejikọta akụkụ nke epistemological ma na akụkụ ontological na njiri mara nke mmekọrịta mmadụ na ibe ya a kpọtụrụ aha n'elu ma dabere na nsogbu nke ohere nke ịmepụta iwu mmekọrịta mmadụ na ibe ya, edemede, na, n'ihi ya, na-azọrọ eziokwu na ọkwa sayensị. Ajụjụ gbasara usoro, ohere, ókèala nke mmekọrịta mmadụ na ibe ya, banyere ọrụ nke isiokwu na-eme ka mmadụ nwee mmasị, banyere mmekọrịta dị n'etiti ezi uche na nghọta nghọta, na ajụjụ ndị ọzọ yiri ya bụ mpaghara nsogbu nke akụkụ epistemological.

Ụkpụrụ izugbe nke ihe ọmụma sayensị nke oge ọgbara ọhụrụ dabeere na ọchịchọ maka ihe ọmụma sayensị nke formalized na deterministic, na-emelite mgbe nile na nhazi nke edemede ejiri (dịka ọmụmaatụ, K. Popper tinyere ụkpụrụ nke ule echiche maka "njehie"). na-arụ ọrụ na ọnọdụ ọnọdụ na asụsụ nke nkọwa sayensị nke ụwa. Ya mere, nkọwa na-enwekarị na sayensị ọha mmadụ tụgharịrị bụrụ nkọwa nke deterministic - mgbalị ịchọ ihe ndị na-akpata phenomena na usoro na mpaghara ụfọdụ nke ndụ ọha (akụ na ụba, iwu, omenala, wdg). Ole na ole akọwapụtala enweghị ike ịkọwa nkọwa na ntọala otu. N'ihi nke a determinism na sayensị bụ mgbanwe nke a ọnụ ọgụgụ nke ndị ọkà mmụta sayensị ụdị, chepụtara na edemede n'ime dogmatized ideological constructs gbakwasara kwupụta mkpokọta nke ọtụtụ (atụ, echiche nke "ọganihu", "socialism", "mgbanwe"). .

5. Usoro nke mmekọrịta mmadụ na ibe ya na-emetụta ụwa nke onye nyocha, àgwà ya bara uru na nkwenkwe ụwa, n'otu n'otu, na mmekọrịta mmadụ na ibe ya mgbe niile.

2. Na cognition nke ọha mmadụ, ọ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ihe na-agaghị ekwe omume ịtụle otu ihe a na-amụ na-abụghị nke njikọ ya na mmekọrịta ya na eziokwu mmekọrịta gbara ya gburugburu.

Nke a na-eduga n'ajụjụ banyere otú e si eme nchọpụta mmekọrịta ọha na eze n'ozuzu ya na na sayensị mmekọrịta ọha na eze, ya bụ, ajụjụ nke usoro.

Yabụ, usoro bụ echiche nke ọrụ sayensị nke na-enyocha usoro, ụzọ na ụzọ e si eme ya, yana ihe achọrọ na ụkpụrụ nke nzukọ ya. Usoro ejikọtara ọnụ na mgbagha nke ihe ọmụma sayensị, ya mere ọ na-enyocha ụzọ, ụzọ dị iche iche (ọdịnaya ha, usoro, ohere na oke), ụzọ na arụmọrụ nke nyocha sayensị, ụdị nhazi nke ihe ọmụma sayensị, ụkpụrụ nke iwu na ụdị sayensị. ihe ọmụma. Ọ bụrụ na anyị kọwapụta ajụjụ bụ isi nke usoro ahụ na-achọ ịza - otu esi amụ ihe a na ụzọ ndị ga-enyere anyị aka ịmụ ya nke ọma.

Oge a egosila nke ọma ọchịchọ dị iche iche na njikọta nke ihe ọmụma ọha na eze na sayensị mmekọrịta ọha na eze. N'akụkọ ihe mere eme, ihe ọmụma sayensị na mmekọrịta mmadụ na ibe ya nwere ihe jikọrọ ya na nkà ihe ọmụma, bụ nke na-etinye aka na ịghọta ịdị adị nke mmadụ na ọha mmadụ ma chọpụta ọtụtụ akụkụ nke ịdị adị a. Site n'ọhụụ dị mkpa nke mmadụ na ọha mmadụ, kwupụtara site na nkà ihe ọmụma, na akụkụ nke ihe ọmụma achọpụtara ya, dị iche iche sayensị ji nwayọọ nwayọọ na-eto eto, dị iche iche site na isiokwu nke ọmụmụ (akụkụ dị iche iche nke ọha mmadụ, akụkụ dị iche iche nke mmadụ). N'ime usoro nke ọ bụla nke sayensị dị iche iche, ọnụ ọgụgụ nke ụzọ ndị na-ekwu na ha nwere otu ọhụụ nke isiokwu nkọwa na-arịwanye elu mgbe niile (E. V. Ushakov na-akpọ nke a usoro nke "ịba ụba eclecticism").

3. Usoro dị ka ozizi nke mmekọrịta mmadụ na ibe ya.

The axiological akụkụ nke na-elekọta mmadụ cognition na-egosi ọnụnọ na usoro nke cognition nke ụkpụrụ na-eduzi na-eme nchọpụta, nakwa dị ka ụkpụrụ nke ọha mmadụ na ọnọdụ nke ya ọrụ na-ewere ọnọdụ, nakwa dị ka ụkpụrụ. nke dị na ihe nke cognition n'onwe ya.

Ụzọ, usoro, ụkpụrụ, otu na iwu mebere usoro usoro sayensị, ma ọ bụ ngwaọrụ usoro ya. N'ịbụ onye nọ na ọmụmụ ihe ọ bụla akọwapụtara, ngwa ọrụ ahụ na-egosi ndabere sayensị izugbe nke onye nyocha, ọkwa nke echiche usoro ya. A na-arụ ọrụ pụrụ iche na sayensị site n'ikike nke onye ọkà mmụta sayensị iji wuo ma kọwaa usoro nyocha nke ya kpọmkwem. Ihe dịkwa mkpa bụ ikike igosipụta nsogbu a na-amụ n'ụzọ zuru ezu, n'ụzọ ziri ezi, n'ụzọ doro anya na n'ụzọ ezi uche dị na ya gosi usoro na nsonaazụ ọmụmụ.

Ihe atụ dị otú ahụ nke ọdịiche na njikọta, usoro a na-akpọ na-eme ka ọ dị n'etiti mmekọrịta, nke a na-ama aka n'ọtụtụ mkparịta ụka, bụ mmepe nke sayensị akụkọ ihe mere eme na mmekọrịta ọha na eze. Sociology malitere na narị afọ nke 19. dị ka sayensị nwere onwe ya nke bilitere, n'otu aka ahụ, n'ihi mmepe nke nkà ihe ọmụma mmekọrịta mmadụ na ibe ya, na n'aka nke ọzọ, nchịkọta nke ihe dị ukwuu nke eziokwu na mmepe nke usoro akụkọ ihe mere eme site na sayensị akụkọ ihe mere eme. Na-azọrọ na ha nwere nnukwu akụkụ nke ihe ọmụma (obodo) na nchọpụta nke iwu nke ọrụ ya na ike (karịsịa na positivist na Marxist version), sociology mesịrị kewapụ n'akụkọ ihe mere eme site na 1920, n'agbanyeghị eziokwu na ndị malitere ya. kwadoro njikọ nke sociology na akụkọ ihe mere eme. Ya mere, E. Durkheim na 1898 na-ekwu banyere ha ibe ọchịchọ kwupụta convergence na ohere nke ịdị n'otu n'ime a nkịtị ịdọ aka ná ntị na-agwakọta ọcha nke ma. N'otu oge ahụ, ụfọdụ ụlọ akwụkwọ mepụtara akụkọ ihe mere eme dị ka sayensị idiographic (na-amụ ihe pụrụ iche)[23], site na ndị ọzọ dị ka sayensị sociologized na-akọwa na ịkọwa ihe mere eme, phenomena na usoro (positivist ọkọ akụkọ ihe mere eme, Marxists, French). Ụlọ akwụkwọ Annales).

Ihe ndị a kapịrị ọnụ nke mmekọrịta mmadụ na ibe ya bụ nsonaazụ nke ọrụ mmadụ na mmekọrịta dị n'etiti ndị mmadụ na usoro nke ọrụ a, ya mere, a chọrọ onye nyocha ọ bụghị nanị ịkọwapụta na ịkọwa ihe omume ihe onwunwe, mmekọrịta na nhazi, kamakwa ezigbo, mmekọrịta ime mmụọ na ha niile. mgbagwoju anya, ekwekọghị ekwekọ na ụbara ihe ọmụmụ. N'ịkọwa ihe nke mmekọrịta mmadụ na ibe ya na iguzosi ike n'ezi ihe, onye nwere ike ịdabere na ọdịiche nke E. B. Rashkovsky tụrụ aro nke ọkwa atọ nke ọnọdụ - sociotechnics, mmepeanya, ime mmụọ, nke na-etolite akwa ndụ nke eziokwu mmadụ - onye ọ bụla, mkpokọta na eluigwe na ala - ma nwee njikọ chiri anya. na ibe ya. 1) Ụwa nke sociotechnics bụ "mpụta, nke pụtara ìhè nke ọrụ mmadụ, ihe onwunwe na ụlọ ọrụ praxis"; ọ bụ akụkụ mmekọrịta ọha na eze na akụ na ụba. 2) Ụwa nke mmepeanya "ejikọrọ bụ isi na ụkpụrụ ndị ahụ, ụkpụrụ, ihe oyiyi na echiche ndị doro anya na n'ụzọ doro anya na-etolite ndabere nke usoro mmụta na mmụta onwe onye nke ndị mmadụ, mmekọrịta ha na-aga n'ihu na-aga n'ihu, mgbasa ozi nke ime na mpụga nke omenala. na ncheta akụkọ ihe mere eme nke obodo ụmụ mmadụ, mgbanwe ha na ọnọdụ mgbanwe nke ịdị adị." 3) Ụwa nke ime mmụọ “ejikọtara ya na akụkụ ụfọdụ nke enweghị ike ịkọwa, latent, n'ọtụtụ akụkụ ọbụna mmekọrịta ndị mmadụ na-abụghị okwu ọnụ. A naghị agbasa ya, mmemme ọzụzụ ezi uche kpuchiri ya. Ọ na-eme ihe na mmekọrịta mmekọrịta ..."[2] Nke a bụ ụwa nke "ihe ọmụma nke onwe" (M. Polanyi), omenala na nnwere onwe mmadụ. mmekọrịta ha na-aga n'ihu na-aga n'ihu, nnyefe nke ime na mpụga nke omenala na ebe nchekwa akụkọ ihe mere eme nke obodo mmadụ, mgbanwe ha na ọnọdụ mgbanwe nke ịdị adị. 3) Ụwa nke ime mmụọ “ejikọtara ya na akụkụ ụfọdụ nke enweghị ike ịkọwa, latent, n'ọtụtụ akụkụ ọbụna mmekọrịta ndị mmadụ na-abụghị okwu ọnụ. A naghị agbasa ya, mmemme ọzụzụ ezi uche kpuchiri ya. Ọ na-eme ihe na mmekọrịta mmekọrịta ..."[2] Nke a bụ ụwa nke "ihe ọmụma nke onwe" (M. Polanyi), omenala na nnwere onwe mmadụ. mmekọrịta ha na-aga n'ihu na-aga n'ihu, nnyefe nke ime na mpụga nke omenala na ebe nchekwa akụkọ ihe mere eme nke obodo mmadụ, mgbanwe ha na ọnọdụ mgbanwe nke ịdị adị. 3) Ụwa nke ime mmụọ “ejikọtara ya na akụkụ ụfọdụ nke enweghị ike ịkọwa, latent, n'ọtụtụ akụkụ ọbụna mmekọrịta ndị mmadụ na-abụghị okwu ọnụ. A naghị agbasa ya, mmemme ọzụzụ ezi uche kpuchiri ya. Ọ na-eme ihe na mmekọrịta mmekọrịta ..."[2] Nke a bụ ụwa nke "ihe ọmụma nke onwe" (M. Polanyi), omenala na nnwere onwe mmadụ.

N'ihi ya, isiokwu nke usoro usoro gụnyere nhazi nke nsogbu na ajụjụ gbasara isiokwu, ókèala na nkọwa nke mmekọrịta mmadụ na ibe ya, banyere mmekọrịta nke mmekọrịta mmadụ na mpaghara ndị ọzọ nke ihe ọmụma, nsogbu nke eziokwu mmekọrịta, nsogbu nke mgbagha na echiche. ngwa nke mmekọrịta mmadụ na ibe ya, nsogbu nke ụzọ nke cognition dị ka ngwá ọrụ nyocha, nsogbu nke ịkọwa usoro mmekọrịta mmadụ na ibe ya, oke nkọwa na nghọta, ọrụ nke isiokwu na cognition nke eziokwu sociocultural, wdg.

6. Nhazi na mmepe mgbe nile nke ụwa dị n'èzí na mgbanwe mgbanwe nke mmadụ mgbe niile.

Enwere ike kewaa echiche usoro usoro ndị ọzọ na otu anọ.

5. Echiche sayensị nwere ezi uche na-ebute ụzọ ma na-ebute mmepe nke ihe ọmụma sayensị ụwa.

N'ụdị nhazi ọzọ, usoro a na-ezo aka n'ọkwa nkà ihe ọmụma na usoro ihe ọmụma, na usoro usoro ihe ọmụma (usoro nke nyocha data) nke otu sayensị sitere na ya, bụ nke e mere iji gbasaa na nhazi data. N'okwu a, usoro anaghị agụnye ụzọ maka ịnakọta ozi pụtara ìhè.

N'otu aka ahụ, usoro nke cognition nke mmekọrịta mmadụ na ibe ya na-etolite ntọala usoro ọmụmụ maka ọmụmụ ihe na nkọwa nke ihe dị iche iche nke eziokwu, ihe ndị dị iche iche, usoro ihe omume, ihe ndị dị ndụ nke ndụ mmadụ, n'aka nke ọzọ, ọ na-akọwapụta ahụmahụ nke ọmụmụ ihe kpọmkwem (na-achọpụta. ka esi enweta nsonaazụ sayensị ọhụrụ na nkwubi okwu). Ya mere, usoro nke cognition nke ọha mmadụ na-achọ ịza ajụjụ banyere otú e si amụ eziokwu mmekọrịta ọha na eze na ụzọ ndị ọzọ e si amụ ihe ga-ekwe omume.

Dị ka akụkụ abụọ a nke usoro nke cognition nke ọha mmadụ, mmadụ nwere ike ịkọwa ọrụ ya (ma ọ bụ ọrụ) nke ọ na-arụ: 1) mmepe nke usoro iwu na usoro usoro ọmụmụ ihe gbasara mmekọrịta mmadụ na ibe ya; 2) ịtọ ntọala (ụkpụrụ) maka nhọrọ, nhazi na nghọta nke ihe ụfọdụ; 3) iguzobe ụkpụrụ maka ikpebi ihe kachasị mkpa, nke abụọ na nke na-adịghị mkpa na ọmụmụ ihe; 4) mmepe nke categorical ngwa nke na-elekọta mmadụ sayensị; 5) mkpebi nke ohere na oke nke ụzọ; 6) mkpebi nke ụzọ nyocha, wdg.

Ịmụta usoro nke nghọta mmekọrịta mmadụ na ibe ya chọrọ ịmụta usoro nke na-enye gị ohere ịme nyocha usoro, yana ịhọrọ ma ọ bụ mepụta usoro maka nyocha nke gị.

 

9. Na mpaghara ime mmụọ na omenala, a na-eji ọgbara ọhụrụ eme ihe site na mgbasa nke ụkpụrụ Eurogenic.

5. Nsogbu nke interdisciplinarity na social sciences.

A na-eme ka mmekọrịta mmadụ na ibe ya dị ndụ ọ bụghị nanị site na mkpa nke ọrụ bara uru, kamakwa site n'ọchịchọ nke mmadụ ịghọta ọdịnaya na nkọwa nke ịdị adị nke ime mmụọ na omenala ya. Ka mkpa na ọchịchọ ndị a na-eto eto, otú ahụ ka ọ dị mkpa ịbawanye ụba nke ihe ọmụma sayensị banyere mmekọrịta mmadụ na ibe ya na nke mmadụ.


thoughts on “Nghọta Ọha na eze - Ụzọ Ọdịda Anyanwụ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *